Techniki badań są to czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzalnych informacji, opinii, faktów ( Kamiński A. 1970 ). Obserwacja jest czynnością badawczą polegającą na gromadzeniu danych drogą postrzeżeń ( Pilch T. 2001). Obserwacja jest najbardziej wszechstronna techniką gromadzenia materiałów. Podczas poznawania rzeczywistości wymaga konieczności łączenia w niej wielu technik pomocniczych. Obserwacją można nazwać prostą, nieplanowaną rejestrację zdarzeń i faktów, ale także złożony proces kontrolowanej obserwacji systematycznej z użyciem skomplikowanych technik pomocniczych przy pomocy kamery, magnetofonu i arkuszy obserwacyjnych. Obserwacja dostarcza obserwatorowi najbardziej naturalnej wiedzy o obserwowanej grupie. Przy pomocy odpowiednich narzędzi kontrolnych uzyskujemy najbardziej obiektywny obraz przedmiotu badań, ponieważ na drodze do źródła danych do badacza stoi najmniej czynników mogących zdefiniować ten obraz. Najpopularniejsza postacią obserwacji jest tzw. obserwacja otwarta lub swobodna. Stosować ją można i najczęściej stosuje w praktyce każdy wychowawca, każdy nauczyciel i organizator. Daje ona sumę wiedzy o przedmiocie zainteresowań lub pracy, pozwalając na sprawniejsze działanie w określonej dziedzinie. Obserwacja oparta poza popularnym zastosowaniem spełnia ważną role w początkowym etapie każdej planowanej działalności badawczej. Dzięki jej zastosowaniu można uzyskać wiedzę ogólna o obiekcie badań ,która daje podstawę do szczegółowego planowania dalszego toku badań, a głównie do sformułowania zagadnień wstępnych i hipotez roboczych. Przy prowadzeniu badan terenowych metodą sondażu diagnostycznego jest ona nieodzownym etapem przygotowawczym. Bardziej zorganizowaną formą obserwacji prowadzonej w sferze naukowej jest systematyczna obserwacja bezpośrednia i pośrednia.. Polega ona na planowym gromadzeniu spostrzeżeń przez określony czas w celu poznania lub wykrycia istniejących zależności między zjawiskami, rodzajami i kierunkami procesów zachodzących w zbiorowościach społecznych lub instytucjach. Obserwacja systematyczna wymaga zastosowania technik pomocniczych. Definicji wynika konieczność zaplanowania następujących elementów: problematyki, czasu oraz sposobu gromadzenia materiału.. Trzeba ustalić ilość i jakość zagadnień, które pragniemy zaobserwować na wybranej grupie osób. Mogą to być bądź cechy, bądź procesy, bądź reakcje i postawy. Przypadku procesów lub przemian baczną uwagę zwrócić należy na uwarunkowania, jakimi podlegają, na zmiany natężenia i szybkości...