Według Małej Encyklopedii PWN, powieść to obszerny utwór epicki pisany prozą, o rozbudowanej, wielowątkowej fabule i swobodnej kompozycji, ogarniający różne zjawiska życia. Rozróżnia się powieść społeczno-obyczajową, psychologiczną, historyczną, polityczną, sensacyjną oraz fantastyczną. Ukształtowała się w XVIII wieku, a klasyczne arcydzieła powieściowe powstały na gruncie XIX – wiecznego realizmu. W XX wieku uległa wielu przekształceniom; powstała tzw. antypowieść, podważająca główne konwencje gatunku. Słownik Terminów Literackich ujmuje powieść jako „podstawowy gatunek prozy epickiej czasów nowożytnych; główne cechy to: narracja i jej przedmiot. Świat przedstawiony w powieści wyposażony jest w fabułę oraz w bohaterów i wydarzenia, w których oni uczestniczą; wydarzenia są osadzone w czasie i przestrzeni. W powieści łączą się dwa szeregi językowe: mowa narratora i przytoczenie słów postaci, a relacje między nimi układają się rozmaicie”. Powyższy słownik określa „powieść psychologiczną jako odmianę powieści, która przedstawia życie wewnętrzne postaci, koncentruje uwagę na jej przeżyciach, wyobrażeniach, procesie odczuwania. Powieść psychologiczna wypracowała swoje własne techniki; mowę pozornie zależną, monolog wewnętrzny, strumień świadomości. Początki powieści psychologicznej sięgają XVII w. Psychologizm w literaturze to skłonność do traktowania w utworach literackich postaci przede wszystkim w kategoriach psychologicznych, gdy uwarunkowania społeczno – obyczajowe i historyczne schodzą na drugi plan. Wysiłek pisarza zmierza do odtworzenia przeżyć wewnętrznych, ukrytych motywacji, kompleksów, obsesji, marzeń sennych, trudności w kontaktowaniu się z innymi ludźmi, źródeł określonego sposobu reagowania na świat zewnętrzny. Akcja ulega nierzadko redukcji, a zdarzenia podlegają rytmowi odczuć bohatera, nie zaś chronologii czasowej. W literaturze polskiej do osiągnięć psychologizmu zalicza się m.in. twórczość: Z. Nałkowskiej, F. Dostojewskiego oraz M. Kuncewiczowej. W swojej prezentacji omówię dzieła literackie wyżej wymienionych autorów omawiając na ich podstawie cechy powieści psychologicznej. „Granica” Zofii Nałkowskiej zaczyna się dość osobliwie; może zaskoczyć czytelnika przyzwyczajonego do tradycyjnej powieści, gdzie wydarzenia ukazywane były w porządku chronologicznym, odsłaniane stopniowo, a czytelnik niecierpliwie pytał „co dalej?”. Na to pytanie narrator w „Granicy” odpowiada bardzo szybko – już na pierwszych kilkunastu stronach powieści można odnaleźć cały opis wydarzeń oraz postaci, które brały w nich udział. Czytając powieść Zofii Nałkowskiej,...