Osobowością można określić złożoną całość myśli, emocji i zachowań, która nadaje spójność – kierunek i wzorzec – życiu człowieka. Osobowość – podobnie jak ciało – składa się ze struktur i procesów oraz odzwierciedla działanie natury (geny) i środowiska. Pojęcie osobowości obejmuje także czasowy aspekt funkcjonowania człowieka – osobowość zawiera bowiem wspomnienia z przeszłości, reprezentacje mentalne teraźniejszości oraz wyobrażenia i oczekiwania co do przyszłości. Osobowość w ujęciu psychologicznym jest definiowana niejednolicie. W encyklopedycznym ujęciu osobowość najczęściej rozumiana jest bądź jako zbiór względnie stałych dla danej jednostki właściwości (cech) psychicznych, warunkujących stałość jej zachowania się i postaw, bądź jako zespół warunków wewnętrznych, wyznaczający organizację zachowania się człowieka, jego psychiczną tożsamość, kierunki i sposoby przystosowania się do otoczenia i jego przekształcania. Sensu largo pojęcie osobowości obejmuje ogół warunków biopsychicznych, od których zależy stałość i organizacja zachowania się oraz zdolność człowieka do kierowania samym sobą, natomiast sensu stricto termin ten jest odnosi się jedynie do tych właściwości, które decydują o wyborze celów i programów czynności oraz sposobach ustosunkowywania się człowieka do świata (motywy, postawy, potrzeby, przekonania itp.), pomija zaś te, które wyznaczają główny aspekt sprawnościowy lub stylistyczny zachowania się (inteligencja, zdolności, temperament). Składniki osobowości kształtują się w toku życia człowieka. Można podzielić je na trzy podstawowe grupy: 1) mechanizmy motywacyjne - określają kierunki dążeń jednostki (potrzeba); 2) mechanizmy poznawcze (obraz świata i własnej osoby) - warunkują orientację człowieka w otoczeniu; w dużej mierze od nich zależy ocena możliwości realizacji celów, do których skłaniają mechanizmy motywacyjne (często za istotny mechanizm poznawczy uznaje się tzw. umiejscowienie kontroli — tzw. jednostki wewnątrz- bądź zewnątrzsterowne); 3) mechanizmy samoregulacji i samokontroli - wśród nich podstawową rolę odgrywa tzw. struktura „ja”, ujmowana jako system przekonań dotyczących własnej osoby oparty zarówno na informacjach zewnętrznych, jak i własnych obserwacjach; struktura ta umożliwia integrację własnych różnorodnych dążeń i motywów; dzięki niej możliwa jest samokontrola podporządkowująca chwilowe impulsy generalnej strategii życiowej wypracowanej przez jednostkę. Na podstawie m.in. tak pojętych składników osobowości próbowano budować różne jej typologie. Brak jest jednolitej teorii opisującej kształtowanie się, organizację...