Losy Żydów podejmowane były w wielu utworach, m.in. w "Panie Tadeuszu" Adama Mickiewicza i "Mendlu Gdańskim" Marii Konopnickiej. Również w historii rozpatrywano sprawy Żydów, np. Sejm Czteroletni, który jako pierwszy podjął temat żydostwa na ziemiach polskich. Izraelici, którzy brali udział w walkach legionów Dąbrowskiego czy insurekcji kościuszkowskiej, które świadczyły o ich polskim patriotyzmie. Dużym problemem dla Żydów były także uprzedzenia, stereotypy i nietolerancja. Mimo wielu historycznych postaw, pojawiły się też literackie kreacje, które przedstawiają sytuację Żydów na terenach Polski. Jedną z takich postaci jest Jankiel, bohater "Pana Tadeusza" ukazany jest jako patriota. To postać o głębokim zaangażowaniu w problemy narodu polskiego. Został dzierżawcą karczm i był lubiany w otoczeniu. Jankiel prezentuje się jako osoba towarzyska, godna zaufania. Często to on łagodzi sprzeczki (np. pomiędzy klucznikiem a woźnym Gerwazym i Protazym). Bohater nakłaniał także do zażegnania sporu pośród zaściankowej szlachty. Nie mogli oni, bowiem dojść do porozumienia w kwestii narodowej. Soplicowie oraz Horeszkowie wykazują się głębokim poszanowaniem wobec Jankiela. Szczególna przyjaźń łączy postać Żyda z księdzem Robakiem, z którym angażował się w działalność konspiracyjną i pomagał w pracach spiskowych. Duże zaufanie księdza do Żyda świadczy o tym, że wyzbył się wszelkich przejawów antysemityzmu. Kochał muzykę i grał na cymbałach. Najistotniejszym wydarzeniem w całym utworze, który doskonale przedstawia Jankiela jako patriotę jest moment, w którym Żyd wygrywa na zaręczynach Zosi polskie narodowe pieśni. Kolejną postacią, która została skrzywdzona przez antysemityzm jest Mendel z utworu Marii Konopnickiej pt. "Mendel Gdański". Tytułowy bohater to sześćdziesięcioletni Żyd, który mieszka w Warszawie, gdzie prowadzi zakład introligatorski. Kocha swoje miasto, czuje się w nim bezpiecznie. Kiedy zaczynają szerzyć się nastroje antysemickie Mendel nie dowierza, że ze strony współmieszkańców może mu coś grozić. Nie zgadza się ze zdaniem zegarmistrza, który ocenia Żydów według...