Koło zębateKoło zębate – element czynny przekładni zębatej oraz element innych mechanizmów takich jak sprzęgło zębate, pompa zębata i innych.

Podział kół zębatych jest ściśle związany z kształtem wieńca koła zębatego, a także z kształtem zębów. Ze względu na kształt wieńca koła zębatego dzieli się na:

 Walcowe,

 Stożkowe.

Natomiast ze względu na kształt można wyróżnić:

 Koła o zębach prostych,

 Koła o zębach śrubowych,

 Koła o zębach daszkowych,

 Koła o zębach łukowych.

Podstawowymi parametrami koła zębatego są:

z – liczba zębów

d – średnica podziałowa

średnica okręgu na którym szerokość wrębu jest równa grubości zęba

– średnica wierzchołkowa

średnica okręgu przechodzącego przez wierzchołki zębów

– średnica stóp

średnica okręgu przechodzącego przez dna wrębów

– średnica koła zasadniczego

czyli wyobrażalnego koła z którego rozwijane są zarysy ewolwentowe boków zębów

p – podziałka obwodowa

odległość jednoimiennych boków zębów mierzona na łuku koła podziałowego

- podziałka zasadnicza

podziałka mierzona wzdłuż łuku koła zasadniczego

m – moduł zęba

parametr charakteryzujący wielkość zębów koła zębatego. Moduły kół współpracujących muszą być takie same. Moduł zęba jest wielkością znormalizowaną przez Polską Normę PN/M-88502.

h – wysokość zęba

suma wysokości głowy i stopy zęba

– wysokość głowy zęba

– wysokość stopy zęba

y – współczynnik wysokości zęba

wysokość głowy zęba wyrażona w krotności modułu

y = 1 zęby normalne stosowane w większości przekładni zębatych

y < 1 zęby niskie stosuje się w przekładniach zębatych stożkowych o zębach łukowych, w których koło małe ma niewielką liczbę zębów (od 5 do 10), w przekładniach ślimakowych, w sprzęgłach zębatych, w ewolwentowych połączeniach wielowypustowych

y > 1 zęby wysokie stosowane w pompach zębatych.

x – współczynnik korekcji

przesunięcie zarysu odniesienia przy wykonywaniu koła zębatego wyrażone w krotności modułu

x = 0 koło niekorygowane

x > 0 odsunięcie zarysu odniesienia np. dla uniknięcia podcinania zębów

x < 0 dosunięcie zarysu odniesienia

c – luz wierzchołkowy

zwykle 0,2 modułu