Polska i Polacy to zasadniczy motyw polskiej literatury, co wynika z samej jej istoty. Poszczególni pisarze rożnie postrzegali nasz kraj i jego mieszkańców, budowali odmienne, nieraz wręcz sprzeczne, uogólniające wizerunki Polaków, w zależności od własnych postaw, orientacji ideowych i politycznych, formowali oceny. Literackie rozmowy o Polsce to głównie rozważania o jej przeszłości, teraźniejszości, przyszłości, zaletach i wadach rodaków, o naszym duchu, narodowym charakterze, polskości jako idei scalającej naród. Naród podzielony np. za sprawą odmiennych interesów ekonomicznych, grup społecznych, wyznań, oraz zamieszkiwanych regionów. Dla jednych pisarzy polskość była wyłącznie powodem do dumy, inni odczuwali ją jako uciążliwy ciężar. W okresie niewoli liczne były przypomnienia wielkości Polski i mesjanistyczne zapowiedzi jej zmartwychwstania. Literatura lat pokoju częściej skupiała się na codzienności Polaków, w niej poszukiwała elementów układających się w nasz „ portret własny”. Jednym z naczelnych pojęć występujących w literaturze romantycznej w Polsce jest pojecie narodu. Było to związane z sytuacja polityczna i zadaniem stojącym przed zbiorowością, by odzyskać utracona niepodległość. Dlatego pisarze, będący duchowymi przywódcami narodu, zwracają się do zbiorowości, kształtując ją, wskazują drogi działania. Ważną częścią narodu dla romantyków są młodzi, przedstawieni w wyraźnej opozycji od starszych. Portrety młodych filomatów stworzył Mickiewicz w III cz., Dziadów. Młodzi romantycy są wyjątkowo wrażliwi, głęboko odczuwają problemy otaczającej ich Polski, są pełni entuzjazmu, zapału, oraz bogaci w wiarę w lepsze jutro. Pragną za wszelka cenę zmieniać świat, burzyć stare porządki i układy. Czują w sobie siłę równą Boskiej, by stworzyć świat na nowo. Symbolem ich postawy jest mityczny Ikar-,, wznoszący się ponad poziomy’’. Ten ikaryjski zapał jest jednak powodem ich słabości. Słabość ta przejawia się tym, iż „mierzą siły na zamiary’’, porywają się na czyny niezwykłe, często niedopuszczalne, przerastające ich możliwości. Z grona młodzieży wyróżniają się romantyczne, wybitne jednostki, kreowane przez poetów jako wzór do naśladowania, jako ideały, takie jak np. Konrad z III cz. Dziadów. Tacy mieli być młodzi Polacy. Mieli,,ze słabością łamać się za młodu’’, dla ojczyzny chwytać się każdego możliwego sposobu walki, być,, lisem i lwem jednocześnie’’, zapomnieć o domu i rodzinie, gdy ich ukochana ojczyzna w potrzebie, nawet ,, wodzić się z Bogiem” a wszystko dla swojego narodu. Piękne to ideały, ale niestety tylko ideały. Nie można tych postaci...