Proces opanowania i utrzymywania w stanie zależności obszarów słabiej rozwiniętych przez kraje lepiej rozwinięte, czyli kolonializm, był prowadzony od XVI do XX w. Do kolonializmu skłaniały: względne przeludnienie obszarów wyżej rozwiniętych i dążenie do znalezienia nowych terenów osadnictwa, poszukiwanie kruszców i surowców oraz dążenie do zmonopolizowania handlu międzynarodowego w poszczególnych dziedzinach lub na pewnych obszarach. W okresie uprzemysłowienia także poszukiwanie rynków zbytu oraz terenów eksportu kapitału. Kolonizacja miała charakter ściśle polityczny - dążono do opanowania punktów strategicznych w celu uzyskania przewagi w świecie. Ideologicznie była uzasadniana misją cywilizacyjną lub religijną. Nowożytny kolonializm został zapoczątkowany przez wielkie odkrycia geograficzne w XV i XVI w., dzięki którym poznano wybrzeża Afryki, wytyczono drogę do Indii oraz odkryto Amerykę. W XVI–XVIII w. powstały imperia kolonialne Portugalii, Hiszpanii, Anglii, Holandii i Francji. Do początku XIX w., kolonizacja Azji i Afryki ograniczała się wyłącznie do zakładania faktorii (brytyjskich, portugalskich, hiszpańskich, francuskich, holenderskich), prowadzących handel z miejscową ludnością. Europejskie wytwory rzemiosła były tam wymieniane na przyprawy, używki, barwniki, złoto, kość słoniową, niewolników. Portugalczycy kolonizowali wybrzeża dzisiejszej Brazylii, Hiszpanie - obszary Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej, Brytyjczycy i Francuzi - Amerykę Północną i niewielkie obszary Ameryki Południowej i Środkowej. Ekspansja kolonialna nasiliła się w drugiej połowie XIX w., gdy szybkie uprzemysłowienie krajów europejskich, ogromny wzrost ich przewagi technicznej i militarnej spowodowały dążenie ludności krajów kolonizujących do opanowania nowych terenów. Związane ono było z poszukiwaniem nowych surowców i rynków zbytu oraz możliwością inwestowania i lokowania kapitału. Większego niż poprzednio znaczenia nabrała chęć zdobycia baz strategicznych i terenów potencjalnie tylko wartościowych, a także zapobieganiu zajęciu danego terytorium przez przeciwników. Żywe w drugiej połowie XIX w. ideologie nacjonalistyczne, teorie wyższości pewnych ras, kult mocarstwowości, jak i przekonanie o przewadze cywilizacji europejskiej nad innymi, dostarczały uzasadnień ekspansji. Oprócz kolonii w ścisłym znaczeniu, pojawiły się nowe formy uzależnienia w postaci półkolonii i sfer wpływów. Przykładem może być imperium osmańskie lub Chiny, które choć nie utraciły formalnie niepodległości, to jednak w drugiej połowie XIX w. pozwoliły na ekspansję europejską i zostały...