RODZAJE LITERACKIE

1.Epika

-obecność narratora

-świat przedstawiony

-fabuła i akcja (układ przyczynowo-skutkowy zdarzeń)

-zapis prozą (wyjątki – epopeja, powieści poetyckie)

-pozorny obiektywizm

Gatunki epickie:

-powieść-utwór pisany prozą, obszerny, wielowątkowy, o dużej ilości bohaterów; np. Quo vadis; występuje kilka rodzajów powieści, np. historyczna, polityczna, przygodowa, sensacyjna, społeczno-obyczajowa, psychologiczna, biograficzna, fantastyczno-naukowa, fantasy, kryminalna itp.

-nowela-utwór krótki, jednowątkowy, z małą ilością bohaterów i punkcie kulminacyjnym znajdującym się w zakończeniu; np. "Latarnik"

-epos (epopeja)-rozbudowany utwór wierszowany przedstawiający dzieje mitycznych, legendarnych lub historycznych bohaterów na tle przełomowych wydarzeń dla danej społeczności; np. "Iliada", "Odyseja" lub "Pan Tadeusz"

-opowiadanie-utwór niewielki, jednowątkowy, różniący się od noweli brakiem wyraźnej konstrukcji, luźnym układem akcji często wzbogacanej epizodami

-baśń-utwór opowiadający dzieje bohaterów z reguły fantastycznych, nie posiadający określonego miejsca oraz czasu (dawno, dawno temu za górami za lasami)

-legenda (podanie)-opowieść (nasycona elementami fantastyki, zawierająca jednak część prawdy) o bohaterze, często o życiu świętego, męczennika ujawniająca czas i miejsce akcji

-anegdota-krótkie, często zabawne opowiadanie o jakimś specyficznym wydarzeniu, np. historyjka z życia sławnej postaci

-satyra-utwór ośmieszający i piętnujący ukazywane w nim zjawiska, osoby, obyczaje, stosunki społeczne – uwaga! jest to gatunek mieszany (synkretyczny), łączy elementy epiki i liryki, podobnie jak ballada czy powieść poetycka.

2.Liryka

-ballada – gatunek synkretyczny, zawierający elementy zarówno liryki, epiki, jak i dramatu; rozwinięty w okresie romantyzmu w balladę romantyczną

-anakreontyk – krótki utwór wesoły, zabawny

-elegia – utwór poważny, refleksyjny, pełny zadumy i smutku

-epigramat – krótki, przeważnie 2-wierszowy utwór poetycki, pisany dystychem elegijnym

-epitalamium – gatunek o rodowodzie starożytnym; utwór opiewający zaślubiny, wesele, nowożeńców

-fraszka – krótki utwór wierszowany, żartobliwy, zakończony zaskakującą puentą

-hymn – utwór, pieśń pochwalna ku czci Boga, ojczyzny, bohaterów, rozpoczynający się apostrofą

-madrygał – pieśń miłosna, nie posiadająca ścisłych rygorów formalnych

-oda – utwór wzniosły, patetyczny, opiewający osoby, idee, wydarzenia

-pieśń – utwór wierszowany, stroficzny, zwykle poważny

-poemat – dłuższy utwór wierszowany, posiadający fabułę

-sonet – utwór 14-wersowy (2 strofy 4-wersowe i 2 strofy 3-wersowe), podgatunek poematu, nie przedstawiany -jako oddzielny gatunek liryczny

-tren – utwór ku czci zmarłych, rozpamiętujący ich dokonania, zasługi i zalety

-triolet – gatunek o wyznaczonych ścisłych zasadach budowy, służył za popis poetyckiego kunsztu

3.Dramat

Dramaty oparte są przede wszystkim na akcji, która wyrażona zostaje głównie w dialogach i monologach polilogach (tekst główny), a także komentarzach, wskazówkach i opisach sytuacji na scenie, czyli didaskaliach (tekst poboczny). Najczęściej przedstawia bohaterów uwikłanych w konflikty, których nie mogą rozwiązać. Zakończenie może być tragiczne (jak w przypadku tragedii) lub szczęśliwe (komedia).

Budowa zewnętrzna:

-podział na akty i sceny (lub odsłony)

-tekst poboczny, czyli didaskalia

-utarty schemat budowy

-podzielony na role

-brak narratora

-kreowanie świata poprzez dialogi i monologi

-zasada trzech jedności (w dawniejszych czasach) - akcja trwająca 24 godziny, jedno miejsce wydarzeń, jeden problem

Budowa wewnętrzna:

-ekspozycja

-zawiązanie akcji

-rozwój akcji

-punkt kulminacyjny

-perypetie

-rozwiązanie akcji

Podział dramatu:komedia, farsa, tragedia, dramat właściwy, opera, misterium, tragikomedia, tragifarsa, dramat romantyczny

Gatunki dramatu: dramat romantyczny, modernistyczny, szekspirowski(elżbietański), współczesny, antyczny, historyczny,telewizyjny, radiowy-słuchowisko, misterium, moralitet, operetka, komedia, opera, jasełka, symboliczny