Średniowieczna proza polska, oprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, wyd. 2 zm., BN I 68, 1959. WSTĘP - polska średniowieczna proza ma niemal wyłącznie charakter religijny. - związana z dominującą rolą Kościoła, literatura tworzona przez duchowieństwo, początkowo w języku łacińskim. - wpływy czeskie i niemieckie. Glosy polskie w tekstach łacińskich. - głównie materiał onomastyczny, nazwy przedmiotów, czynności, podatków, miesięcy etc. - bulla gnieźnieńska z 1136 r. – wyobrażenie o polszczyźnie czasów Krzywoustego, ponad 400 polskich wyrazów, imiona, nazwy miejscowości, rzek, potoków, danin i powinności; słowa sta-ropolskie bliskie brzmieniem. - wiele innych źródeł słownictwa staropolskiego: zebrane m.in. w „Monumenta Poloniae Histo-rica”, „Monumenta Medii Aevi”, „Monumenta Poloniae Vaticana” i in; ciekawy materiał w ra-chunkach dworu Władysława Jagiełły i Jadwigi – wymieniono tam np. osoby przebywające na dworze, służbę, nazwy związane ze stołem królewskim, broni, zbroi, ubioru itd. - pierwsze polskie zdanie w „Księdze henrykowskiej” z 1270 r.: „day ut ia pobrussa a ti poziwaj”. - glosy polskie, tj. przekłady i objaśnienia wyrazów i zwrotów w różnych tekstach łacińskich i polskich, przekształcające się nieraz w całe zdania i dłuższe prozaiczne ustępy (np. w „Kaza-niach gnieźnieńskich”), znaczenie głównie językowe i historyczno-kulturowe. - przyczyny opóźnienia i hamowania powstawania literatury w języku polskim: - trudności niedostatecznej grafiki (powolność procesu dostosowania alfabetu łacińskie-go do brzmień i cech języka polskiego). - postawa Kościoła wobec twórczości w języku polskim (wpływy pogańskie). - potrzeby praktyczne – zmiana stosunku Kościoła. I. Modlitwy. - 1248 r. legat papieski: odmawianie publicznie po ewangelii „in Vulgari” Modlitwy pańskiej i Składu Apostolskiego. - 1285 r. arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka – odmawianie z ludem Składu Apostolskiego, Modlitwy Pańskiej, Pozdrowienia Anielskiego i spowiedzi powszechnej i objaśnianie ich; w miarę możliwości objaśnianie po polsku ewangelii. - teksty modlitewne przekazywane ustnie, zachowane odpisy późne – prawie wyłącznie z XV wieku (starsze – XIV-wieczne – niektóre teksty: „Wierzę w Boga”, „Spowiedź powszechna” oraz prozaiczny Dekalog w 7. kazaniu gnieźnieńskim). - modlitewniki polskie. - tzw. Modlitewnik Nawojki (zwany dawniej Modlitewnikiem Jadwigi) – mała książeczka per-gaminowa z końca XV wieku, dziś zaginiona, nieznane autorstwo i pierwszy właściciel, prawdopodobnie przeznaczona dla kobiety – Nanafki (Natalii), imię powtarza się kilkakrot-nie, nie jest oryginalne, kompilacja z...