Jan Ptaśnik, Kultura wieków średnich, Warszawa 1959. I. Kościelny system średniowieczny. - epoka klasycznego średniowiecza: idea o państwie Bożym, cechuje ją pogarda dla świata, pobożni tęsknią za śmiercią-wybawicielką. - asceta – bohater wojuje ze swymi namiętnościami (wzór doskonałego człowieka), ten ideał urzeczywistniał głównie stan mniszy, klasztor = ziemia obiecana. - wyprawy krzyżowe, na ich czele duchowni, papiestwo na czele państwa chrześcijańskiego. - Początkowo było tylko Państwo Boże (Civitas Dei), poniżony szatan stwarza na ziemi swoje państwo (Civitas Dyaboli). - św. Augustyn. - po odłączeniu Kościoła od państwa (1122 r.) Kościół dąży do zapanowania nad tym drugim. - św. Tomasz. - walka Państwa Bożego z państwem szatana: Innocenty III mówił, że Chrystus, oddając św. Piotrowi, oddał rządy nad Kościołem i państwem. - Kościół = dusza, państwo = ciało, Kościół powinien rządzić państwem. - ascetyczne poglądy na rodzinę i na życie rodzinne: liczy się niewinność i dziewictwo, nie mi-łość, małżeństwo nie jest grzechem, ale Kościół mniej je cenił niż życie klasztorne, poparcie białych małżeństw; nad miłością do rodziców – miłość do Chrystusa, mnich nie miał żadnych zobowiązań wobec ojczyzny i rodziców, zakaz małżeństw poza Kościołem (nie błogosławio-ne, XIII w.). - praca jest następstwem grzechu pierworodnego, później uważana za środek chroniący przed zmysłowością i skłonnością do grzechu, praca dla korzyści – grzech. - pierworodny grzech zrodził chciwość, a ta podział na „moje – twoje”, wezwanie do gardzenia dobrami, w zakonach brak własności prywatnej. - ubogi – wzór Chrystusa (wizerunek, odbicie). - rozwinęło się jałmużnictwo. - pieniądze = towar, zakaz lichwiarstwa, pogardzanie handlem. - Kościół bogaci się przez jałmużny. - podstawę ustroju stanowiły prawa rzymskie i narodowościowe, prawu kościelnemu podlegało świeckie (ekskomunikowany – zakaz urzędów). - nauka świecka – próżna i zgubna, nauka i wiedza – zależne od poglądów kościelnych. - nauka opanowana przez duchowieństwo. - symbolika religijna. - przedmiotem sztuki – sceny z życia Chrystusa…, gardzono pięknością. średniowieczny Chry-stus – brzydki, cierpiący za grzechy ludzi, Matka Boska – najpiękniejsza niewiasta (piękno duszy); brak nagości. II. Choroby religijne i społeczne. - stopniowe wypieranie pogańskich zwyczajów: wiary w czary, gusła itp. – energiczna walka z pogaństwem – od połowy X w., powstanie inkwizycji. - uświadomienie sobie tego, że życie na ziemi jest elementem przejściowym. - duchowni zajmowali się astrologią i alchemią. - ok. połowy XIV w. – „czarna śmierć”...