Molier, Świętoszek (Tartufe). Komedia w pięciu aktach, przeł. i oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. 8 przejrzane, BN II 40, 1968. WSTĘP I. 1. Jak poczęła się komedia „Świętoszek”? - kulminacyjny punkt życia i twórczości Moliera. - dwudziestoletni chłopiec z dobrego mieszczańskiego domu, od dziecka trawiony pasją do teatru, zakochał się w młodej aktorce, Magdalenie Bejart, i założył z nią teatr w Paryżu. Tea-trzyk bankrutuje. Molier puszcza się z młodą trupą, której rychło staje się głową, na prowincję i obiega ją przez kilkanaście lat. Rozgłos wędrownego teatrzyku rośnie; wreszcie otwiera Mo-lierowi drogę do Paryża, i to pod najlepszymi auspicjami: trupa debiutuje z powodzeniem przed samym królem. Molier miał wówczas lat trzydzieści sześć. - pierwsza nowość, z jaką wystąpi w Paryżu, będą „Pocieszne wykwintnisie”. 2. „Pocieszne wykwintnisie”. - pierwsza tak ostra satyra, ośmieszenie sztuczności salonów literackich. - „Natręty” – ośmieszony typ dworskiego panka, złotego młodzieńca. - coraz większa liczba niechętnych Molierowi. 3. Walka o „Szkołę żon”. - wielka popularność; wojna literacka, później moralna. - oskarżenie o niemoralność, żartowanie z wierzeń religijnych, ślub z Armandą Bejart, siostrą Magdaleny (w istocie córką). - z kampanii o „Szkołę żon” urodził się „Tartufe”, czyli „Świętoszek” – obłuda i nadużywanie rzekomych wartości moralnych do osobistych arcyświeckich celów. II. 1. Wystawienie „Świętoszka” i walka o niego. - wystawienie: podczas uroczystości inauguracyjnych pałacu i ogrodów w Wersalu, świeżo stworzonych prze Ludwika XIV, 12 maja 1664 r. (trzy akty); burza pięcioletnia; król, któremu cenzorowie moralności dawali się we znaki, przyjął nowy utwór z zadowoleniem, brak łaski w oczach królowej-matki, Anny Austriackiej, śmiertelnie chorej ( powaga i dewocja). - na czele zgroszonych stanął Mgr. de Perefix, arcybiskup Paryża. zakaz wystawiania „Świętoszka” publicznie. 2. „Don Juan”. - 1665 r. pisany naprędce, by zapełnić lukę po zakazie wystawiania „Świętoszka”, romansowy temat zmienił się pod koniec sztuki w gryzący pamflet przeciw obłudzie; nowa odmiana świę-toszka; król milczał, bronić jawnie Moliera nie mógł. 3. „Mizantrop”. - z goryczy powstał „Mizantrop”. - 5 sierpnia 1667 r. z pewnymi zmianami wystawienie „Świętoszka” – za pozwoleniem króla. 4. Ostateczne zwycięstwo. - dopiero w 1669 r. „Świętoszek” zyskuje trwałe prawo do sceny. III. 1. Podłoże „Świętoszka”. Życie religijne we Francji w XVII wieku. - olbrzymia ingerencja religii we wszystkie sfery życia w XVII wieku; Port Royal; nowe zakony. - obłuda religijna i libertynizm, ateizm....