Trzecia część dramatu romantycznego Adama Mickiewicza opowiada o wydarzeniach, które poprzedziły Powstanie Listopadowe. Poeta pisze o organizacjach patriotycznych działających na Litwie, represjach caratu wobec ludności polskiej oraz ogólnej sytuacji państwa pozbawionego wolności. Społeczeństwo polskie w walce o niepodległość jest podzielone- patrioci gotowi walczyć, i konformiści, korzystający z przywilejów, jakie daje przebywanie w pobliżu władzy. W książce Mickiewicza widzimy trzy odmienne postawy wobec całej rzeczywistości XIX wieku, które w różnorodny sposób reagują na niewolę polskiego narodu i działania zaborców. Pierwszą postacią, a zarazem jednym z głównych bohaterów jest Konrad-człowiek o wyjątkowej wrażliwości i bogatym życiu wewnętrznym. To szczery patriota, pragnący dobra dla swojej ojczyzny. Kocha cały naród i w pełni się z nim utożsamia: ''Ja i ojczyzna to jedno Nazywam się Milijon- bo za milijony Kocham i cierpię katusze Patrzę na ojczyznę biedną, Jak syn na ojca wplecionego w koło Czuję cierpienia całego narodu...'' Mimo wszystko Konrad jest człowiekiem pysznym, co ujawnia się w Małej Improwizacji, a jego pełna osobowość zostaje odkryta w Wielkiej Improwizacji. Jest on nie tylko poetą, kreatorem uważającym własną twórczość za doskonałą, ale także przewodnikiem narodu. W imię miłości do narodu Konrad występuje przeciw samemu Bogu- porywa się na bluźnierstwa, co sprawia, że staje się bliski potępienia. Konrad pragnie podporządkowania całego narodu oraz władzy tyrańskiej. Pokazuje się w nim prometejski bunt przeciw układom panującym na świecie. Konrad w sposób kategoryczny żąda władzy od Boga: '' Ja chce mieć władzę jaką ty posiadasz, Ja chcę duszami władać jak Ty nimi władasz.'' . Nie zostaje jednak w pełni potępiony gdyż w nazwaniu Boga carem uprzedza go diabeł. Dzięki pomocy księdza Piotra, ponownie odnajduje siebie w społeczeństwie. Mimo zwątpienia Konrada można nazwać go patriotą, a jego postawę godną wobec rzeczywistości XIX wieku. Dla sprawy narodu chciał bowiem poświęcić własne życie i skazać swoją duszę na potępienie. Drugą postacią w indywidualny sposób zmagającą się z niewolą Polski i towarzyszącej jej aspektom jest ksiądz Piotr. Nie można nazwać go jednak tylko zwykłym bernardynem, ale ze względu na jego rolę w ''dziadach'' odważnym patriotą, Ma niepospolitą osobowość, a jego najważniejszą cechą jest niewątpliwie pokora. Dzięki niej ma moc egzorcysty. Pomaga Konradowi podnieść się z upadku, jest tak szlachetny, że bierze na siebie grzech jego bluźnierstw i w ten sposób : '' wnosi pokój w dom pychy''. Pokora, kształtująca...