Alojzy Sajkowski, Barok, wyd. 2 popr., Warszawa 1987. 1. KULTURA BAROKU 1.1. Spór o barok. - zmiana oceny poszczególnych dziedzin kultury baroku, wyodrębnienie architektury, rzeźby, malarstwa, muzyki, literatury barokowej, ale także charakteryzuje się życie umysłowe, religijność i obyczajowość. - nazwa: początkowo nikt jej nie łączył z zabytkami nowej sztuki, w XVI w. różne znaczenia (dziwactwo, perła ze skazą…) - Jakub Burckhardt „Der Cicerone” 1855 – przewodnik po renesansowej sztuce Italii, dla niego barok to schyłkowa, zwyrodniała faza rozwoju sztuki renesansowej. - Cornelius Gurlitt „Geschichte des Barockstiles in Italien” 1887 – ojcem stylu barokowego Michał Anioł, oprócz sądów ujemnych także przychylne. - Heinrich Wölfflin „Renaissance und Barock” 1890 – wyodrębnienie sztuki barokowej (dynamika, napięcie, masywność, spotęgowanie wymiarów, tajemniczość, efekty światła…); „Podstawowe pojęcia historii sztuki” 1915 – zestawienie cech klasycznych i barokowych: linearność – malarskość, płaskość – głębia, koordynacja – subordynacja, jasność – niejasność. 1.1.1. Główne cechy baroku. - barok – pojęcie związane początkowo ze sztuką (wielokierunkowość, dynamizm) - literatura: satanizm, fantastyka, mistycyzm, folklor, makabryzm, symbolizm. - filozofia: tendencje do jednolitej wizji rzeczywistości, rozmaite koncepcje życia, św. F. Salezy – życie doczesne ma swoje wartości, radość przed cierpieniem, mistycy – ucieczka od rzeczywistości, janseniści – życie rygorystyczne, Pascal – pesymizm. - architektura: wolność, dynamizm, malarskość, wielkość, bogactwo, wariabilizm. - rzeżba: tematyka mitologiczna i religijna, dobra wiedza anatomiczna, niepokój. - muzyka: nowe gatunki i styl (koncerty), ekspresja, wielkie formy, zdobnictwo, kontrast. 1.1.2. Manieryzm. - zasługi Maxa Dvoraka i Wernera Weisbacha XX w. - od ok.1520 u Jacopa Pontorma i Giovanniego Rossa, afektacja, ornamentalność, gęste wypełnienie obrazu, ostrość linii, linearność, odejście od klasycznych proporcji, abstrakcyjość, tematy niezwyczajne. 1.1.3. Rokoko. - późny barok, głównie styl wnętrz, formy dekoracyjne przypominające kolczaste muszle morskie, tzw. rocaille, boazeria, złocone obramowania, wytworność i delikatność, malowidła nad drzwiami. 1.2. Europa po soborze trydenckim (polityka – nauka – mistycyzm). - II poł XVI w, wojny religijne, 2 koncepcje: 1. monarcha władcą absolutnym, zróżnicowanie religijne w państwie, tolerancja, 2. (Rzym i jezuici) odejście od ideałów chrześcijańskich – pogaństwo i herezja, kontrreformacja. - działalność naukowa w XVII: astronomia, matematyka, stowarzyszenia...