Franciszek Ksawery Dmochowski, Sztuka rymotwórcza, oprac. Stanisław Pietraszko, BN I 158, 1956. WSTĘP motto: „Sztukę poetycką można określić jako zbiór przepisów naśladowania natury w spo-sób odpowiadający tym, dla których tworzy się to naśladowanie” (z Encyklopedii Diderota). I. W szkole „dobrego myślenia”. - „Stanisław Konarski – na czele odrodzonej literatury polskiej” – opinia Dmochowskiego. - szkoła Konarskiego wywarła duży wpływ na Dmochowskiego. 1. Lata szkolne. - ur. 2 grudnia 1762 r. w Oprawczykach (w województwie podlaskim). - nauka u jezuitów, póżniej u pijarów (ośrodki pracy naukowej, ideologicznej), mając 16 lat, Dmochowski zostaje pijarem. - w 1741 r. Konarski otworzył kolegium szlacheckie „zdrowa ideologia” (odcięcie się od ma-terializmu i scholastyki. - porzucenie metafizyki na rzecz logiki (najpewniejsza szkoła rozumu) i etyki (opracowanie no-wych cnót obywatelskich). 2. Teoria literatury w szkole Konarskiego. - „O sztuce dobrego myślenia, bez którego dobrze mówić nie można” – teoria wymowy, wyda-na w 1767 r. - logika podstawą retoryki i poetyki, która nie jest już teorią poezji, a która uczy opisu i rozumie-nia utworów literackich, a nie pisania wierszy. - Konarski sam wybierał lektury, np. ostrzegał przed Seneką, wprowadził utwory Odrodzenia. 3. Teatr szkolny pijarów. - głównie francuski klasycyzm – prekursorstwo. 4. Wychowanie obywatelskie. - filozofia = sztuka życia. - w czasie Sejmu Wielkiego pijarzy pisali przemówienia sejmowe (konkretne, historyczne), brali udział w walce politycznej po stronie postępowej. II. Literackie początki. 1. „Gratulatio novi anna 1785” („Kolęda dla narodu na rok 1785). - satyry, katalog cnót i wad ludzkich. - wydane anonimowo. 2. „List Sandomierzanki do Podolanki”. - pierwsza polemika w dziejach polskiej krytyki literackiej. - prawdopodobnie autorem jest Dmochowski. - krytyka „Podolan” Krajewskiego. 3. tłumaczenie „Sądu Ostatecznego” Jounga. - Warszawa 1785 r. - zadedykowane Naruszewiczowi, - temat: nicość człowieka wobec Boga, wszystko się zmienia, kruchość bogactw. - Dmochowski cenił Jounga nie tylko jako moralistę, ale również za oryginalność. 4. tłumaczenie „Myśli nocnych” Jounga. - 1798 r. - zadedykowane Krasickiemu. - temat: Rewolucja, na emigracji prechodzi kryzys swojego Oświecenia. 5. przekład „Raju utraconego” Miltona. - historia walki szatana z Bogiem. 6. satyry, np. „Orzeł i paw” (Stanisław August i Czartoryski). 7. podręcznik „O cnotach towarzyskich i występkach im przeciwnych”. - 1787 r. 8. Dmochowski uczył wymowy w Łomży, w Radomiu, ale nie udało mu się w Szkole Głównej. III. Wśród...