Ignacy Krasicki, Bajki, oprac. Zbigniew Goliński, BN I 220, 1975. WSTĘP I. Sytuacja bajki w literaturze oświecenia. - gatunek ogólnie uznany i szeroko rozpowszechniony. - Konarski – wykorzystanie bajki (dydaktyzm) w zreformowanym szkolnictwie. - bajka jako wypowiedź parenetyczna i pouczająca, perswazyjna i umoralniająca; celem bajki było wychowywanie i pouczanie bez urażania. - rodowód bajki – wschodni. - droga czytelniczego odbioru bajki: od elitarnego odbiorcy do ludu, ostatecznie dla dzieci. II. Krasicki o bajce. - w „Myszeidzie”: „Źle czyni, który gardzi przypowieści”. - wschodnie pochodzenie bajki. - wyznaczniki bajki: - krótkość. - jasność. - prostota narracji. - prawda. III. Oryginalność – wtórność. - ponad 50 bajek obcego pochodzenia; głównie Ch. F. Gellert. - naśladowczy charakter bajkopisarstwa Krasickiego. IV. Aktualizacje. - bajki odnoszące się do konkretnych wydarzeń współczesnych, zwł. „Chapanka” (na kartow-nika i utracjusza, Adama Ponińskiego) i „Snycerz i statua” (na warcholącego hetmana). - aktualizacja „Ptaszków w klatce” (kilka lat po I rozbiorze!). V. Morał bajki Krasickiego. - morał – owoc wyłuskany z podłej czasem łupiny, nie zawsze jest czytelny i jednoznaczny. - bajki nie zakładają imperatywu walki czy odwetu, odwołują się przede wszystkim do kategorii uczuć kształcących rozumny wybór. - najobszerniejsza grupa bajek zaleca aurea mediocritas (złoty środek). - hierarchizowanie wartości; oportunizm wobec silniejszych. VI. Bajka epigramatyczna i bajka narracyjna. - bajki epigramatyczne (sytuacyjność, polegająca na konfrontacji pozycji ich bohaterów) – głównie „Bajki i przypowieści”; narracyjne (forma podawcza zasadza się na opowiadaniu) – „Bajki nowe”. - paralelizm struktur gramatycznych. VII. Aforystyka bajek. - przysłowia związane z dydaktyką (także w „Monachomachii”). VIII. Indywidualne odmiany artystyczne bajek. - podstawowa forma podawcza – relacja trzecioosobowa; obiektywizm. - 2 bajki pierwszoosobowe; wiersze ukształtowane w poetyce żartu. TEKST BAJKI I PRZYPOWIEŚCI Do dzieci – maska, bajki kierowane do dorosłych, negatywnie potraktowanych w utworze. Wstęp do bajek – „Był młody, który życie wstrzemięźliwie pędził”… część pierwsza 1. Abuzei i Tair – Tair miał być szwagrem sułtana i na polowanie, ale sułtan rozmyślił się. 2. Potok i rzeka – z potoku rwącego zrobił się strumyczek i wpadł do spokojnej rzeki. 3. Papuga i wiewiórka. 4. Lis młody i stary – nowa sierść na zimę, stary: to niebezpieczeństwo. 5. Kulawy i ślepy – ślepy z kijem i kulawym na grzbiecie, zginęli. 6. Orzeł i jastrząb – orzeł zjadł wróbelka i...