Julian Ursyn Niemcewicz, „Powrót posła. Komedia w trzech aktach” oraz wybór bajek politycznych, oprac. Zdzisław Skwarczyński, wyd. 9, BN I 4, 1981. WSTĘP I. Młodość i szkoła życia w magnackiej służbie. 1. Narodziny „Powrotu posła”. - utwór najprawdopodobniej zaczęty został w początkach października, przed powziętą ostate-cznie 18,10,1790 r. uchwałą o przedłużeniu sejmu, przypisek Niemcewicza na końcu głosi: „Zakończono dnia 07,11,1790 r. w Warszawie „, wydany 09,11,1790 r. 2. Dzieciństwo Niemcewicza. - ur. 16,02,1758 r. w Stokach nad Bugiem, najstarszy z piętnaściorga dzieci Jadwigi z Sucho-dolskich i Marcelego, podczaszego mielnickiego. - ojciec Juliana związał się politycznie z Familią, stronnictwem, któremu przewodzili Czartory-scy, bywający w sąsiednim Wołczynie lub Różance. 3. Reformatorskie poczynania Familii. - Familia pewna poparcia carowej Katarzyny na sejmie konwokacyjnym w 1794 r. przyczyniła się do poprawienia wymiaru sprawiedliwości, uporządkowania nieco podstawy skarbowości państwa i wojskowości, powołując dla każdej prowincji komisje skarbowe i wojskowe; celem podźwignięcia miast z upadku uwolniono je od prywatnej jurysdykcji świeckiej i duchownej, zniesiono wolność cłową i narzucone miastom propinacje szlacheckie. - Katarzyna poparła efektywnie Familię, tron dostał się „familiantowi”, co prawda nie Czartory-skim, ale ich powinowatemu – Stanisławowi Augustowi. 4. Wewnętrzne losy kraju po wstąpieniu Stanisława Augusta na tron. - lata 1766-1768 kształtowały się pod znakiem reakcji konserwatywnej i wzmożonej ingerencji obcej. - na sejmie repninowskim w 1768 r. obalono reformy w sprawach miejskich. - utrzymały się całkowicie tylko komisje skarbowe, komisje wojskowe zostały ograniczone. - uzależniono króla od ambasadora carowej. - mimo wspomnianych niepowodzeń, w życiu Polaków zaznaczał się jednak pewien nurt postę-pu: powoływano do życia tzw. Komisje Dobrego Porządku dla miast, zakładano manufaktury, usprawniano komunikację, rozwijano formy gospodarki pieniężnej i kredytowej. - nawet sejm rozbiorowy przyniósł korzyści: Komisja Edukacji Narodowej (1773 r.), Rada Nie-ustająca (1775 r.), reforma starostw, jednolite podymne. 5. Niemcewicz jako elew Korpusu Kadetów. - na wzór Collegium Nazarenum w Rzymie (założył Stanisław Leszczyński w 1737 r.) Stanisław Konarski założył Collegium Nobilium. - Korpus Kadetów był pierwszą w Polsce całkowicie świecką szkołą. - egzamin końcowy złożył Niemcewicz w 1776 r., a opuścił szkołę jako porucznik w 1777 r. - pierwsze doświadczenia na polu literackim to tłumaczenie francuskich romansów. - projekt kodeksu praw...