Ignacy Krasicki, Satyry cz. I, [w:] tenże, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, wstęp Józef Tomasz Pokrzywniak, wyd. 2 zm., BN I 169, 1958. WSTĘP I. „Bez cudzej szkody”. - satyry cz. I – 1779 r. - bez nazwisk (zgodnie z Naruszewiczem i Dmochowskim) kierowany motywacjami etycznymi, doktryna specyficzna dla Polski. - utożsamiał satyrę (walczy z ogólnymi zachowaniami) z paszkwilem (wymierzony w zachowania konkretne) – z punktu widzenia etyki nie ma różnicy między nimi (jest tylko etetyczna). II. „Podściwość, pobożność, i z cnotą”. - pokazuje negatywy – łajdactwa, oszustwa a na końcu – morał (niewspółmierne). - odwołania do szlacheckich norm moralnych. - nie poucza jak biskup, ale świadomie używa pierwszej osoby liczby mnogiej („my”, „bracia”), mówi o sobie, że jest wieśniakiem. - utożsamienie autora z szerokim gronem czytelników. - przejaw akceptacji systemu wartości szlachty. - strategia dydaktyzmu: - przede wszystkim zaaprobował to, co dobre (poczciwość, pobożność, cnotę). - miał zrozumienie dla wad ludzkich, pokorę wobec innych, poczucie wspólnoty. III. „Wiersze w rodzaju satyry”, czyli „listy poetyckie”. - poetyckie listy – 1784 r. - wszystkie listy – 1802 r. (po śmierci). - zbieżność satyry i listu – 13-zgłoskowiec, ale list jest do konkretnego adresata – ton rozmowy, morały podobne. - liczne analogie między tymi satyrami i listami. - listy pogłębiają niektóre problemy satyr, np. osąd „szlacheckiego gminu” – potępienie konserwatyzmu. IV. „Broń żartu dowcipnego”. Artyzm satyr i listów. - Dmochowski: o stylu Krasickiego „jasny, płynny i naturalny”. - Kleiner: geometryczna, regularna składnia. - ironia – sposób budowania artyzmu satyr, np. „Złość ukryta i jawna”, „Życie dworskie”. - różne style: m.in. potoczny (porzekadło, codzienne związki frazeologiczne, dialogi). V. Satyryczne arcydzieła i utwory gorsze”. - Dawid Hopensztand dowodził, że Krasicki wraz z satyrami wkraczał w fazę kryzysu. - Wacław Borowy i Kleiner dostrzegają w satyrach najlepsze: „Pijaństwo” i „Żona modna”. - Krasicki chciał pouczać, ale był autorem skandalicznej „Monachomachii”, jego szybka kariera budziła zawiść, dwuznaczna postawa w czasie konfederacji barskiej, miał względy u pruskie-go władcy, Fryderyka po rozbiorze. - czytelnicy nieufni. - „Świat zepsuty” – przemowa do ówczesnych czytelników – każdy szlachcic czuł się obrońcą ojczyzny. VI. „Wiele jest pisarzów w tym rodzaju”. Krasicki wśród konwencyj gatunku. (rozdział jest skrótem artykułu z Pamiętnika Literackiego „Satyra prawdę mówi”). - „Satyra prawdę mówi” – oświadczenie na początku pierwszego utworu, „Do króla”, jest...