1. Historia Hiszpanii

Pierwszymi ludami na Półwyspie Iberyjskim byli Iberowie i Celtowie oraz później Fenicjanie i Grecy. Od VI w. p.n.e. zaczęli zasiedlać się Kartagińczycy. W wiekach II p.n.e. do V n.e. Półwysep był pod panowaniem rzymskim. Od I w. n.e. rozpoczęła się chrystianizacja Hiszpanii.

W 409 roku na Hiszpanię najechały plemiona germańskie: Swenowie, Alanowie, Wandalowie oraz Wizygoci. Ci ostatni stworzyli w Toledo stolicę swego państwa, przyjęli katolicyzm i zjednoczyli Półwysep. Jednak w VIII w. muzułmanie rozbili państwo Wizygotów i opanowując całą Hiszpanię stworzyli z niej swoją prowincję.

Od tego momentu rozpoczęło się zbrojne odzyskiwanie ziem hiszpańskich przez chrześcijan. Powstało państwo Asturii, niezależność zaczęły odzyskiwać Nawarra, Aragonia, Barcelona. W XI-XII w. wśród państw chrześcijańskich na czoło wyszły regiony Kastylii i Aragonii.

W 1479 r., wyniku małżeństwa Izabeli I z Ferdynanda II, doszło do unii personalnej Kastylii i Aragonii. Po zdobyciu w 1492 r. ostatniego emiratu muzułmańskiego, Granady, a następnie przyłączenia większości Nawarry, zakończył się proces jednoczenia Hiszpanii. Zajęcie Wysp Kanaryjskich i odkrycie przez Krzysztofa Kolumba Ameryki zapoczątkowało hiszpańską ekspansję zamorską w Ameryce Południowej i Środkowej oraz na Filipinach. Rywalizację kolonialną z Portugalią rozstrzygnęły układy Tordesillas(1494) i Saragossie(1529).

Po objęciu w 1516 r. tronu hiszpańskiego przez Habsburgów zaczęły się długotrwałe walki o hegemonie w Europie z Francją, przeciwko reformacjom w Niemczech i Niderlandach oraz w obronie przed zagrożeniem tureckim. W 1580 r. król Filip II objął także tron Portugalii z jej koloniami, przez co Hiszpania stała się największym mocarstwem europejskim i kolonialnym. Koszty ciągłych wojen, utrzymania armii oraz rozbudowanej administracji doprowadziły do kryzysu finansów państwa. Zaangażowanie się Hiszpanii w wojnę XXX-letnią spowodowało oderwanie się Portugalii w 1640 r.

W 1701 r., po wygaśnięciu Habsburgów na tronie Hiszpanii, zaczęła się wojna o władzę w państwie. Wygrali ją francuscy Burbonowie , ale kraj z Półwyspu Iberyjskiego utracił wszystkie posiadłości w Europie na rzecz Austrii. W polityce międzynarodowej Hiszpania zawarła ścisły sojusz z Francją. W 1808 r. Napoleon I zmusił Karola IV do abdykacji, a tron przekazał swojemu bratu Józefowi. W latach 1808-1814 trwała wojna o niepodległość kraju. W 1812 r. powstała pierwsza hiszpańska konstytucja o charakterze liberalnym. Przetrwała jednaj tylko 2 lata, kiedy zniósł ją Ferdynand VII i przywrócił rządy absolutne. W latach 1808-1824 większość kolonii hiszpańskich wyzwoliła się spod ich panowania. W XIX w. w Hiszpanii trwało wiele wojen domowych. W 1873 r. proklamowano pierwszą republikę, która istniał tylko rok. Powrót na tron Burbonów spowodował względny spokój wewnętrzny państwa. Zaczęły powstawać pierwsze partie polityczne. W 1879 r. utworzono Hiszpańską Socjalistyczną Partię Robotniczą. W 1898 r. Hiszpania utraciła posiadłości kolonialne w Ameryce i Azji. Narodziły się ruchy separatystyczne w najlepiej rozwiniętych regionach- Katalonii i Baskonii.

W czasie I wojny światowej Hiszpania zachowała neutralność. Po wojnie, z poparciem Alfonsa XIII, wprowadzono dyktaturę wojskową. W wyborach w 1931 r. zwyciężyli republikanie, co doprowadziło do opuszczenia kraju przez króla Hiszpanii, który jednak nie abdykował. W tym samym roku proklamowano republikę. W 1936 r. do władzy doszedł lewicowy Front Ludowy, co wywołało reakcję prawicy. Zapoczątkowało to wojnę domową. Zakończony w 1939 r. konflikt wygrali nacjonaliści, a gen. Francisco Franco ustanowił w Hiszpanii autorytarną dyktaturę. Stworzył on system nazwany frankizmem. Był głową państwa, szefem rządu, sprawował kontrolę nad armią jako jej głównodowodzący i przewodniczył jedynej partii, Falandze. Ograniczył swobody obywatelskie, a jego rządy opierały się na armii, Falandze oraz na Kościele Katolickim. Nie stworzył jednolitego aktu będącego podstawą ustroju państwa, ale składało się na niego kilka aktów: Karta Pracy(1938), Karta Praw Hiszpanów(1945), Ustawa Sukcesyjna(1947) i Ustawa Organiczna(1966). W czasie II wojny światowej Hiszpania zachowała neutralność.

Po 1945 r. państwo znalazło się w izolacji politycznej i gospodarczej, z powodu przystąpienia w 1939 r. do Paktu Antykominternowskiego. Członkiem ONZ Hiszpania stała się w 1955 r.. W 1947 r. w wyniku referendum Franco miał możliwość wyznaczenia swojego następcy. Na przełomie lat 50 i 60 zapoczątkowano politykę liberalizacji gospodarki i ożywiania stosunków ekonomicznych z Zachodem. Kierowaniem gospodarki kraju zajęli się technokraci z Opus Dei. Zaczęły wzrastać napięcia społeczne w Baskonii, gdzie powstała ETA oraz w Katalonii.

Po śmierci Franco w 1975 r. tron objął wyznaczony przez generała następca, Jan Karol I. Z jego poparciem rozpoczął się przechodzenia od dyktatury do demokracji parlamentarnej. W 1977 r. przeprowadzono pierwsze od 1936 r. wolne wybory powszechne. Wygrała je centroprawicowa Unia Centrum Demokratycznego(UCD). Rok później przyjęto konstytucję ustanawiającą system rządów parlamentarno-gabinetowych. W 1981 r. doszło do nieudanego zamachu stanu grupy prawicowych oficerów. W 1982 r. Hiszpania stała się członkiem NATO. W tym samym roku wybory parlamentarne zwyciężyła Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza(PSOE) wraz z postfrankistowskim Sojuszem Ludowym, a premierem został Felipe Gonzalez. Rząd jego podjął działania zmierzające do wstąpienia Hiszpanii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Stało się to w 1986 r. Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza zaczęła tracić na popularności, szczególnie gdy ujawniono działalność grupy antyterrorystycznej, stworzonej prze rząd Gonzalez. Była ona skierowana do zwalczania baskijskiego separatyzmu, ale przy użyciu metod terrorystycznych. Mimo tego Felipe Gonzalez był premierem do 1996 r., kiedy to wybory wygrała Partia Ludowa (wcześniej Sojusz Ludowy), a premierem został Jose Maria Nazara. Partia prowadziła dosyć liberalną politykę. Od 2004 r. ponownie rządziła Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza, a na czele rządu stanął Jose Rodriguez Zapatero. Powrót lewicy do władzy ułatwiła reakcja społeczeństwa na krwawy zamach terrorystów islamskich w Madrycie w III 2004 r. Obecnie od 21 grudnia 2011 r. premierem jest Mariano Rajoy z Partii Ludowej, a królem Jan Karol I.

2. Historia Portugalii

W starożytności dzisiejsze ziemie Portugalii zamieszkiwały ludy iberyjskie i celtyckie. W połowie III w. p.n.e. obszary te znajdowały się pod wpływem Kartaginy, a od II w. p.n.e. podporządkowali je sobie Rzymianie. W wiekach IV-V n.e. nastąpiła chrystianizacja tych ziem.

W V w. Półwysep Iberyjski najechali Alanowie, Swenowie, Wandalowie i Wizygoci, którzy podbili także tereny Portugalii. W VIII w. ziemie terytoria te zostały opanowane przez Arabów.

Wyzwalanie ziem portugalskich z rąk arabskich zaczęło się w tym samym wieku. W 1097 r. powstało hrabstwo Portucale z ośrodkiem w Porto. W 1139 r. Alfons I przyjął tytuł króla Portugalii. W 1255 r. Lizbona stała się stolicą kraju, a wytyczone w 1270 r. granice państwa nie zmieniły się do dzisiaj. W XIII wieku Portugalia nawiązała stosunki polityczne i handlowe z Anglią oraz rozpoczęła walkę z Kastylią. Powstała również Rada Królewska, która przekształciła się następnie w parlament stanowy, Kortez.

Portugalskie wyprawy morskie zapoczątkowały epokę wielkich odkryć geograficznych. Na przełomie XV i XVI w. Portugalczycy osiągnęli Przylądek Dobrej Nadziei, Indie, Brazylię czy Chiny. Na terenach podbitych tworzyli kolonie i czerpali ogromne zyski m.in. z handlu złotem. Silna władza monarsza, scentralizowany aparat państwowy bezwzględna eksploatacja kolonii przyczyniły się do budowy potęgi gospodarczej i politycznej Portugalii. Przełom XV i XVI wieku był okresem świetności tego kraju.

W połowie XVI w. zaczął się kryzys ekonomiczny i spadło znaczenie Portugalii. Na tron portugalski wszedł król Hiszpanii Filip II, który narzucił unię personalną obu państw. Spowodowało to ataki Anglików i Holendrów na kolonie portugalskie na Wschodzie. Unia personalna przetrwała do 1640 r., kiedy tron objął Jan IV. Następne lata przyniosły uzależnienie się tym razem od Anglików.

W XVIII w. Sebastiano Jose de Carvalho e Mello, pierwszy minister, kierownik spraw zagranicznych i wojskowych króla Józefa I, próbował wcielać reformy ratujące portugalską gospodarkę. Działania te jednak napotkały dezaprobatę warstw uprzywilejowanych i nie weszły w życie.

W latach 1807-1811 Portugalia była okupowana przez wojska Napoleona, a król Jan VI uciekł do Brazylii. W 1822 r. uchwalono liberalną konstytucję powierzającą władzę parlamentowi. Ustawa ta przetrwała tylko 4 lata, kiedy zastąpiono ją umiarkowaną Kartą Konstytucyjną. W 1825 r. Portugalia uznała niepodległość Brazylii. XIX wiek w Portugalii charakteryzował się rywalizacją liberałów z konserwatystami, nasilającym się kryzysem gospodarczym, który stał się przyczyną nasilenia tendencji republikańskich. W 1910 r. obalono króla Manuela II i proklamowano Republikę. Konstytucję uchwalono rok później, a pierwszym prezydentem został pisarz Teofilo Braga.

Podczas I wojny światowej Portugalia była krajem neutralnym, jednak od 1916 r. brała udział po stronie Ententy. Po wojnie panował chaos w skutek nieudolnych republikańskich rządów. Sytuację przerwał wojskowy zamach stanu w 1926 r. W wyniku niego w 1933 r. pełną władzę w państwie przejął premier Antonio Salazar. Uchwalona rok później nowa konstytucja przekształciło Portugalię w państwo faszystowskie, opierającego się na zasadach solidaryzmu narodowego, korporacjonizmu, rządów elit, dominacji władzy wykonawczej, prawie państwa do kierowania gospodarką i nierozerwalności imperium kolonialnego. Ograniczono swobody obywatelskie i polityczne, istniała jedna partia- Unia Narodowa.

W czasie II wojny światowej Portugalia była państwem neutralnym. W 1949 r. została członkiem NATO, a w 1955 r.- ONZ. Po wojnie głównym problemem stały się posiadłości zamorskie. W 1968 r. władzę od Salazara przejął Marcelo Caetano. W wyniku zaostrzającej się sytuacji politycznej i gospodarczej w kraju, jak i na terenach kolonialnych, wybuchła w 1974 r. tzw. Rewolucja goździków, która obaliła Caetano. Dokonali tego oficerowie sprzysiężeni w Ruchu Sił Zbrojnych. Na czele kraju stanęła Rada Rewolucyjna. Przywrócono wtedy swobody obywatelskie i polityczne. Po wyborach w 1975 r. przeprowadzono reformę rolną, upaństwowiono banki i główne przedsiębiorstwa w przemyśle, transporcie i energetyce. Konstytucje Portugalia uchwaliła w 1976 r. przeprowadzono nowe wybory, w których zwyciężyli socjaliści i centroprawica (prezydent: Antonio Eanes, premier- socjalista: Mario Soares). Rządy te wstrzymały proces nacjonalizacji. W latach 1976-85 utrwaliły się w tym kraju demokratyczne zasady sprawowania władzy. Po 1985 r. rządy na przemian sprawowały koalicje skupione wokół socjalistów(1995-2002, od 2005) lub socjaldemokratów(1985-1995, 2002-2005). W 1986 r. Portugalia wstąpiła do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, a w 2002 r. przyjęła euro. W 2004 r. premier Portugalii Jose Manuel Barosso został przewodniczącym Komisji Europejskiej. Obecnie prezydentem kraju jest Anibal Cavaco Silva, a premierem Pedro Passos Coelho. Obaj są z Partii Socjaldemokratycznej.