Wolter, Powiastki filozoficzne, przeł. i wstęp Tadeusz Żeleński (Boy), Kraków 2003. TAK TOCZY SIĘ ŚWIATEK. Widzenie Babuka. (1746) - Ituriel – geniusz opiekujący się światem – przybywa do Scyty Babuka, czy należy tylko ukarać, czy zniszczyć Persepolis , Babuk ma być obserwatorem – został obdarzony zdrowym rozsądkiem i darem budzenia ufności. - Babuk spotyka wojsko: - żołnierz nie wie, o co walczy zastanawia się nad zmianą opcji: Hinsdusi dają o 0,5 drach-my więcej niż Persowie. - kapitan także nie wie, o co walczy, dla niego to rodowy zwyczaj. - jeden z generałów: drobnostka, kanclerze obu narodów powtarzają: „dla dobra ludzkości”. - jest zapowiadany pokój, krwawa bitwa, okrucieństwo i zło, pokój. - Babuk idzie do miasta: - w świątyni jak na targu; grzebani są w niej ludzie. - dalsza część miasta jest piękna. - cudzołóstwo. - handlowanie godnościami (sędzia, dowództwo nad wojskiem). - w świątyni nudne kazanie o wiadomym, „ale intencje miał dobre”. - ludzie traktowani są jak królowie. - piękne słowa, praca. - Babuk został oszukany przez kupca. - Babuk chciał zasięgnąć rady magów, poszła pogłoska, że ma reformować, każdy mag: „za-chowaj nasz zakon, a zniszcz wszystkie inne”, magowie chcą zbuntować się przeciwko Wielkiemu Lamie . - Babuk jest z uczonymi na obiedzie, uczeni chwalili zmarłych i samych siebie, zazdrośni, pasożyci. - przyjemna rozmowa Babuka z literatem (są wśród ludzi cnotliwi). - kupione urzędy można sprawować dobrze. - Babuk usprawiedliwił nawet chciwość, szaleństwo, zawiść uczonych, ambicję i intrygi magów. - Babuk przeprowadza rozmowę z mistrzem. - dobrze jest, jeśli mężczyzna ma kochankę, której szacunek pragnie zyskać. - Babuk prosi Ituriela, by nie niszczył Persepolis. - „jeśli nie wszystko jest dobre, wszystko jest znośne”. KANDYD czyli optymizm. Dzieło przełożone z niemieckiego rękopisu Doktora Ralfa. (1759) - Kandyd w Westfalii, zamek bogaty (drzwi i okna, a nawet dywany w głównej komnacie). - nauczyciel, Pangloss, i jego eksperymentalna fizyka z pokojówką Kandyd i Kunegunda; w następstwie tego Kandyd wygnany. - spotyka Bułgarów , zapraszają go na obiad, rekrutują go, „przechadzka”, rózgi, od śmierci wyzwala go król Bułgarów, który niedługo potem wypowiada wojnę Abarom . - widok dwóch wiosek po atakach obu wojsk. - w Holandii, jałmużna. - Kandyd spotyka nędzarza, byłego nauczyciela, Panglossa, ten opowiada: - Kunegunda została zgwałcona przez Bułgarów, cały zamek splądrowany, zemsta Abarów – to samo uczynili z drugim zamkiem. - choroba płciowa. - dobroczyńca Kandyda, Jakub – anabaptysta, pomaga Panglossowi, „Musieli ludzie...