Jan Jakub Rousseau, Nowa Heloiza, przeł. i oprac. Ewa Rzadkowska, BN II 136, 1962. WSTĘP I. Jan Jakub Rousseau przed napisaniem „Nowej Heloizy”. - „Nowa Heloiza”: druk 1761 r., praca nad nią 1756-1758 w zaciszu Ermitage, niedaleko Montmorency. - Rousseau 44 lata, mistrz paradoksu, po raz pierwszy sięga po powieść. - pragnienie wiedzy obudziło się w nim w Chambery (rozmowy z uczonym lekarzem pani de Warens). - pobyt w Charmettes, przyjaźń z encyklopedystami, praktyka dyplomatyczna w Wenecji. - sława z dnia na dzień dzięki konkursowej „rozprawie o naukach i sztukach” w 1750 r. II. Kompozycja i układ powieści. - Rousseau pisał „Nową Heloizę” w Ermitage’u, w którym przebywał razem z Teresą, pomoc finansowa pani d'Epinay. - zachłyśnięcie się naturą – spacery po lesie Montmorency. - ideał kobiety, listy, Julia, panna z zamożnego, szlacheckiego domu, i jej nauczyciel Saint-Preux, nierówny ukochanej pochodzeniem i majątkiem. - miejsce: na brzegu Jeziora Genewskiego, w małym miasteczku Clarens. - lato-zima 1756 r. – dwie pierwsze części „Nowej Heloizy”; marzenie, wątek miłosny + problem moralny, zagadnienie szczęścia ludzkiego, obowiązków względem siebie i innych. - miłosne rozmowy osadzone mocno w realiach. - intryga miłosna + dygresje (dodatkowe problemy). - znajomość z Zofią d’Houdetot (część rysów Julii) w 1757 r. - kompozycja dowolna, męcząca dla człowieka współczesnego, wykazuje logikę i dostosowanie we wszystkich szczegółach do zamierzonego celu. - przeplatanie różnorodnych elementów. - współdziałanie elementu lirycznego z dydaktycznym. - charakterystyczne dla powieści XVIII wieku przeczucie. - „Nowa Heloiza” nosi na sobie wybitne piętno „Encyklopedii”: - dążenie do powiedzenia wszystkiego, co się da, o człowieku i jego życiu. - uniwersalizm powieści. - nowoczesna koncepcja człowieka (fizyczna i psychiczna). - badanie środowiska, w którym żyje, prac, które wykonuje, zwyczajów towarzyskich, rozrywek, przesądów. - motywy, np. gospodarstwo wiejskie, dzierżawa i własność, edukacja, klęska żebractwa, nierówność stanów. - przemieszanie elementów intymnych i ogólnych. III. Nowość i oryginalność dzieła. - bogata tradycja powieści francuskiej. - ulubioną lekturą Rousseau pozostała XVII-wieczna powieść-sielanka „Astrea” Honoriusza d’Urfe, płomienne listy portugalskiej zakonnicy, czy Abelarda i Heloizy; ze współczesnych dzieła Prevosta i sentymentalna powieść angielska. - „źródła”: - „Astrea” – sentymentalizm, doskonałość moralna, bogactwo myśli, subtelność analiz, piękne opisy, hołd dla uczucia. - „Listy portugalskiej zakonnicy” – język gwałtownych...