Powstanie krakowskie (od 21 lutego do 4 marca 1846 roku) – próba ogólnonarodowego powstania pod hasłami demokracji, podjęta w Wolnym Mieście Krakowie.

Przyczyny:

- walka o niepodległość,

- zaostrzenie konfliktów społecznych na ziemiach polskich między chłopami, a szlachtą, co do stosunków pańszczyźnianych w Galicji, a także nieurodzaj,

- rozwinięta działalność spiskowa,

- utworzenie siatki konspiracyjnej we wszystkich zaborach,

- niepowodzenia wcześniejszych zrywów narodowych,

- opracowanie planu trójzaborowego powstania dokonane przez poznańską centralizację (Ludwik Mierosławski, Karol Libelt), miała to być regularna wojna i pokonanie Austrii, Prus, Rosji,

- społeczno- ekonomiczno- polityczne,

- chęć rozpoczęcia ogólnonarodowego powstania od wystąpień chłopskich

Przebieg powstania krakowskiego:

- atak ludności krakowskiej na oddział Austriaków,

- po dwóch dniach walki Kraków jest wolny, ujawnia się Rząd Narodowy,

- rząd wydaje manifest do narodu polskiego, mieszkańcy przyjęli manifest z entuzjazmem, natomiast arystokracja i bogate mieszczaństwo z niechęcią,

- brak regularnej armii,

- wystąpienie ograniczyło się tylko do okolic powstania,

- Tyssowski mianuje się dyktatorem, jego sekretarzem zostaje Dembowski,

- ludność wiejska z okolic Krakowa oraz górale z Chochołowa byli przychylni powstaniu i chętni do pomocy, natomiast nie udał się włączyć do powstania chłopów galicyjskich, którzy ulegli agitacji austriackiej,

- Dembowski chcąc przekonać chłopów z Galicji ginie na Podgórzu, co oznacza koniec powstania,

- powstanie po 9 dnach zakończył się klęską.

Skutki:

- wcielenie Wolnego Miasta Kraków do monarchii habsburskiej,

- zlikwidowanie Rzeczpospolitej Krakowskiej,

- germanizacja Krakowa przez władze austriackie,

- połączenie programu niepodległościowego z radykalizmem społecznym,

- masowe represje (Sybir, więzienia, terror, wyroki śmierci),

- Tyssowski wraz z 1500 ludźmi został internowany przez władze pruskie, które wydały Rosji powstańców z Królestwa Polskiego: Grzegorzewskiego, Mazarskiego i Wendę, cała trójka została zesłana na Syberię,

- Prusacy osądzili 254 powstańców, z których 8 skazano na śmierć (m.in. Ludwika Mierosławskiego),

- Karol Libelt dostał karę 25 lat więzienia,

- rozwiązano Senat, tworząc w jego miejsce Tymczasową Radę Administracyjną Cywilno-Wojskową Wolnego Miasta,

- aresztowano ponad 1200 obywateli pod zarzutem uczestnictwa w powstaniu,