„Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” (1770-1777) Wybór, oprac. Julian Platt, BN I 195, 1968 (wybór utworów) WSTĘP I. Rozwój publicystyki literackiej w okresie poprzedzającym powstanie „ZPIP”. - odkrycia naukowe w II poł. XVII w. + przewrót umysłowy = bujny rozwój publicystyki w Europie Zachodniej, oprócz nowin i gazet powstają tzw. czasopisma uczone (artykuły o problematyce naukowej i literackiej), pierwsze tego typu 1665: francuski „Journal des Savants” (Dziennik Uczonych) i angielski „Philosophical Transactions” (Sprawozdania Filozoficzne). - pocz. XVIII w. czasopisma umoralniające: angielski „Het Tatler” (Gaduła) 1709 i „Spectator” (Obserwator) 1711-12. - zacofanie gospodarcze i kulturalne Polski opóźniło znacznie rozwój czasopiśmiennictwa. - pierwsze wydawnictwa: Gdańsk i ówczesne Prusy Królewskie, łacińskie i niemieckie, problematyka polska, np. „Polnische Bibliothek” Lengnicha 1718-9. - ożywienie kulturalne (zwł. mieszczan) i wzrastająca konieczność reform przyczyniają się do rozwoju publicystyki, czasopisma uczone Mitzlera de Kolof i Friesego, ten pierwszy zwł. obrona języka polskiego przeciw zarzutom cudzoziemców; „Nowe Wiadomości Ekonomiczne” Mitzlera (1758-61, 1766-7); „Patriota Polski” Baucha (1761) – charakter czasopisma moralnego, nowe formy wypowiedzi: bajka, powiastka i list; Michał Gröll „Warszawskie Ekstraordynaryjne Wiadomości Tygodniowe” (1762-3) – także tematyka literacka, omówienia książek znajdujących się w jego księgarni (pierwsze recenzje w języku polskim). - dopiero „Monitor” z 1765,wzorowany na angielskim „Spectatorze”, uzyskał poczytność, redagował go zespół z Krasickim i Bohomolcem na czele, inicjatorem był Stanisław August, szeroki wachlarz zagadnień obyczajowych i obywatelskich, zwł. miłość ojczyzny, charakterystyczne zdanie: „Nie może być żaden szczęśliwy doskonale w nieszczęśliwej ojczyźnie”, popularyzacja mało znanych form: felieton, esej, list, powiastka, obrazek satyryczny lub obyczajowy; obrona języka polskiego, zwalczanie makaronizmów, tendencje klasycystyczne. - narodziny czasopisma literackiego w Polsce: 1770 (równocześnie z „ZPIP”) po francusku „Journal Polonais” z inicjatywy profesora Korpusu Kadetów Mikołaja Dusserta (oparcie w księgarni Grölla), dyskusje filozoficzne i teologiczne, informacje dotyczące życia szlachty (małżeństwa itp.), brak wiadomości politycznych, upadł po ukazaniu się 4. zeszytu – język francuski uniemożliwiał podawanie wiadomości o polskich dziełach. II. „ZPIP”. Dzieje redakcji. - o projekcie wydawania ZPIP doniosło „Uwiadomienie” na początku 1770, celem służba towarzystwu ludzkiemu,...