Wstęp Co to jest Reguła wzajemności - w psychologii społecznej jest to zasada, którą kierują się ludzie. W skrócie mówi ona, że zawsze powinniśmy rewanżować się bliźnim za wyświadczone nam dobro. Wprawiona w ruch przez odpowiedni czynnik, wywołuje łańcuch automatycznych reakcji. Aby lepiej omówic tą zasadę oraz sposób w jaki ona działa trzeba zacząc od wyjaśnienia czym są te automatyczne reakcje zwane utrwalonymi wzorcami reakcji. „Cywilizacja rozwija się poprzez wzrost liczby operacji, które możemy wykonywać bez myślenia o nich.” Alfred North Whitehead Powyższa fraza odnosi się do powszechnie występujących zarówno w świecie zwierząt jaki ludzi mechanicznych wzorców zachowań, zwanych utrwalonymi wzorcami reakcji. Podstawową własnością tych wzorców jest to, że składające się na nie zachowania pojawiają się za każdym razem, w niezmiennej postaci i kolejności. Przykładem tego może być zachowanie się indyczych matek. Mechanizm „klik-wrrr” Otórz indyczki są dobrymi matkami – kochającymi, czujnymi i opiekuńczymi. Mnóstwo czasu spędzają na zajmowaniu się swoimi młodymi, na ich czyszczeniu, ogrzewaniu i zagarnianiu pod własne skrzydła. A jednak w ich postępowaniu jest coś dziwacznego, całe to zachowanie jest wywoływane przez jedną właściwie rzecz - cieniutkie „czip-czipwydawane przez indycze pisklęta"- wyzwalacz mechanizmu „klik”. Inne cechy rozpoznawcze piskląt, takie jak ich zapach, dotyk czy wygląd zdają się tu nie odgrywać żadnej roli. Kiedy więc pisklę wydaje charakterystyczny dźwięk- „klik” jego matka opiekuje się nim – „wrrr”, kiedy jednak nie wydaje tego dźwięku zupełnie nie zwraca na pisklaka uwagi, a czasami nawet go zabija. Działanie tego utrwalonego wzorca świetnie przedstawił etolog M.W. Fox. W swoim eksperymencie użył wypchanego tchórza, który jest naturalnym wrogiem wzbudzającym agresje i dziobanie. Gdy podciągał do indyczki wypchanego tchórza wywoływało to natychmiastowy atak jednak jeżeli w wypchanym wrogu umieszczono mały magnetofon odtwarzający dźwięki wydawane przez indycze pisklęta - matka nie tylko akceptowała zbliżającego się tchórza, ale wręcz zagarniała go opiekuńczo pod swoje skrzydła. Gdy jednak magnetofon został wyłączony, wypchany tchórz ponownie spotykał się z gwałtownym atakiem indyczki. Zarówno u ludzi, jak i u zwierząt występuje tendencja do wyzwalania całego ciągu takiego mechanicznego zachowania przez pojawianie się w otoczeniu tylko jednej, określonej cechy. Zdolności do reagowania na taką cechę, czyli wyzwalacz, okazuje się zwykle bardzo korzystny dla organizmu, umożliwia bowiem natychmiastowe wykonanie adekwatnego do...