Adam Stanisław Naruszewicz, Satyry, oprac. Stanisław Grzeszczuk, BN I 179, 1962. WSTĘP I. Życie i twórczość Naruszewicza. - ur. 1733, dawniej ród liczący się w kraju, teraz bieda w rodzinie, dlatego Adam został księdzem. - 1748 r. nowicjat, do francji do słynnego kolegium jezuickiego w Lyonie, powrót do kraju 1754-1755, na Akademii Wileńskiej lektor języka łacińskiego. - okolicznościowe wiersze, polskie i łacińskie panegiryki, edycja nieznanych wierszy Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. - ok. 1760 r. podróż do Niemiec, Włoch i Francji, protekcja kanclerza wielkiego litewskiego Mi-chała Fryderyka Czartoryskiego, do połowy 1762 r. - 1763 r. „Wiersz polski” („banalny i płaski”) – wysławienie Augusta III, tematyka polityczna, „Historia narodu polskiego”, po 1766 r. związał się z tygodnikiem „Zabawy Przyjemne i Pożytczne”, liczne wiersze, redaktor w 1771 r., wpływy środowiska dworskiego, prokrólewski, idee stronnictwa reformistycznego. - lata 70. największe sukcesy literackie, dramaty: „Tankred” i „Gwido, hrabia Blezu”, przekłady Horacego, publikacje Kochanowskiego, Samuela Twardowskiego, Kniaźnina, przekład Anakreonta i „Dzieł wszystkich” Tacyta. - w 1773 r. rozwiązany zakon jezuitów. - frywolne anegdoty, utwory nieprzyzwoite i plugawe, natarczywe zabiegi o powiększenie swoich dochodów. - „Historia Jana Karola Chodkiewicza”, „Historia narodu polskiego”, 1781 r. pisarz wielki litewski, sekretarz Rady Nieustającej, 1783 r. Order Orła Białego, kronikarz dworski, biskupstwo smoleńskie i łuckie, senator. - załamany Targowicą, usunął się z życia politycznego. - choroby, zm. 1796 r. II. Satyra jako gatunek literacki. - satyra: - gawęda satyryczna. - jakość ideowo-artystyczna, parodia, groteska i karykatura. - moralizatorstwo, dydaktyzm, obyczajowość, przeciw wadom, nie osobom, przeżyła się. III. Problematyka satyr Naruszewicza. - „wielostronna i zjadliwa krytyka magnaterii”, bezkarność możnych ( siewcy anarchii i rzecz-nicy wstecznictwa). - krytyka szlacheckich rządów i obrona warstw pracujących, krytyka zbytku i rozpusty, ucisku chłopów, niesprawiedliwości stanowej. - krytyka fircyków i Sarmatów, kalendarzy, pozornej religijności, łajdactwa, próżniaczej, hulaszczej młodzieży, karciarstwa i zbytku, hulak i przewrotności niewieściej. IV. Warsztat satyryczny Naruszewicza. - głównie monolog, wykład moralistyczny lub narracja, sporadycznie dialog (początek „Chude-go literata, „Małżeństwo”), wstawki wypowiedzi. - budowa luźna, swobodna, wyliczenia, metaforyka snu w „Pochlebstwie”, portrety satyryczne. - język: tendencje staropolskie i nowoczesne, rubaszność,...