Rada Unii Europejskiej jest głównym organem decyzyjnym Unii Europejskiej, posiada siedzibę w Brukseli, a jedynie w kwietniu, czerwcu i październiku spotkania mają miejsce w Luksemburgu. (dawniej była nazywana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej, lecz Rady Unii Europejskiej nie należy mylić z Radą Europejską ani z Radą Europy).

Organizacja Rady

Rada, w zależności od rozpatrywanych spraw, składa się bądź z ministrów spraw zagranicznych każdego z państw członkowskich Unii Europejskiej (jest to wtedy tzw. Rada Ogólna), bądź z takiej samej liczby ministrów innego resortu (Rada Branżowa).

Razem istnieje dziesięć możliwych konfiguracji Rady:

1. Rada ds. Ogólnych

2. Rada ds. Zagranicznych

3. Rada ds. Gospodarczych i Finansowych

4. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych

5. Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów

6. Rada ds. Konkurencyjności

7. Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii

8. Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa

9. Rada ds. Środowiska

10. Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury

Przewodniczący Rady Europejskiej jest wybierany przez Radę Europejską większością kwalifikowaną na okres 2,5 roku z jednokrotną możliwością odnowienia kadencji. Nowym uprawnieniem przewodniczącego jest reprezentowanie Unii na zewnątrz w sprawach dotyczących wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. 19 listopada 2009 na spotkaniu Rady Europejskiej w Brukseli desygnowano na przewodniczącego premiera Belgii Hermana Van Rompuy.

Stanowisko przewodniczącego (zwłaszcza w odniesieniu do traktatu lizbońskiego, w związku ze znacznym wzrostem jego znaczenia) bywa potocznie nazywane stanowiskiem "Prezydenta Unii Europejskiej".

Obsługę Rady zapewnia Sekretariat, na czele którego stoi Sekretarz Generalny (obecnie Uwe Corsepius). Sekretarz Generalny od 18 września 1999 r. do 30 listopada 2009 r. z urzędu pełnił też funkcję wysokiego przedstawiciela do spraw wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Kompetencje Rady UE

Zgodnie z tekstem Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej podstawowymi funkcjami Rady są funkcje prawodawcze i budżetowe. Rada dzieli je z Parlamentem Europejskim. W tym zakresie i we współpracy z Parlamentem Rada:

• wydaje akty prawnie wiążące (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje) w toku procedur legislacyjnych

• wydaje akty nie mające mocy prawnie wiążącej (zalecenia, opinie, memoranda, stanowiska)

• wzywa Komisję Europejską do określonych działań, w tym do inicjatywy ustawodawczej

• bierze udział w tworzeniu budżetu

• zawiera umowy międzynarodowe i koordynuje negocjacje przed ich zawarciem

Rada posiada też kompetencje do podejmowania decyzji w zakresie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.

Posiada również pewne kompetencje w zakresie wyboru członków innych instytucji

• zatwierdza listę członków Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów

• bierze udział w wyborze członków Komisji

Tryb funkcjonowania Rady Unii Europejskiej

• Obrady mogą być tajne lub jawne; jawne są posiedzenia, podczas których Rada obraduje i głosuje nad projektem aktu prawodawczego.

• Członkowie Rady reprezentują interesy poszczególnych państw.

• Przedstawiciele państw muszą uczestniczyć osobiście (wyjątkowo dopuszczalny jest pełnomocnik).

• Posiedzenia Rady są przygotowywane przez Komitet Stałych Przedstawicieli składający się z ambasadorów państw członkowskich akredytowanych przy Unii Europejskiej.

• W zależności od istotności sprawy Rada podejmuje decyzje w trojaki sposób:

1. większością zwykłą

2. większością kwalifikowaną

3. jednomyślnie