Jan Kochanowski, Treny, oprac. Janusz Pelc, wyd. 15 zm., BN I 1, 1986. WSTĘP Jana Kochanowskiego droga do „Trenów”. ur. ok. 1530 r., zm. 1584 r.. pierwsze wydanie „Trenów” ukazało się w Drukarni Łazarzowej w Krakowie w 1580 r. 1530-1580 rozkwit renesansu polskiego, powstają najwybitniejsze utwory: Andrzeja Frycza Modrzewskiego i Mikołaja Kopernika, Klemensa Janickiego, Mikołaja Reja, Stanisława Orze-chowskiego, Łukasza Górnickiego. „Treny” – dojrzałość artystyczna Kochanowskiego. 1560 r. wydanie łacińskie „Epilaphium Cretcovii” w Bazylei, w dziele Bernardina Scardeoniusa w 1561 r. ukazał się utwór polski „O śmierci Jana Tarnowskiego”, w 1562 r. „Zuzanna” wraz z „Czego chcesz od nas, Panie”. po zakończeniu podróży po obcych krajach, przebywał na wielu dworach: kalwina Jana Firle-ja, przypuszczalnie Mikołaja Czarnego Radziwiłła (Litwa; jego żonie dedykował „Zuzannę”), Filipa Padniewskiego, ks. Piotra Myszkowskiego. z atmosferą sejmów egzekucyjnych: piotrkowskiego 1562/1563 i warszawskiego 1563/1564 wiążą się utwory „Zgoda” i „Satyr”. w połowie 1574 r. Kochanowski zrzekła się probostwa poznańskiego, a rok później probostwa w Zwoleniu, ślub z Dorotą Podlodowską. w 1578 r. prapremiera „Odprawy posłów greckich”, ogłoszone dwa poematy sielankowo-pa-negiryczne sławiącego Batorego: „Dryas Zamchana” (po polsku i po łacinie), „Pan Zamcha-nus” (po łacinie). w 1577 r. śmierć starszego brata, Kaspra, 1578 lub 1579 śmierć Urszulki i Hanny. Tradycja i nowatorstwo w „Trenach”. XVI-wieczna teoria poezji wysuwała zalecenie naśladownictwa pisarzy antycznych, rozumia-no to również jako współzawodnictwo ze starożytnymi (Petrarka, Pietro Bembo, Gian France-sco Pico della Mirandola), poeta = pszczoła zbierająca soki z różnych kwiatów i przetwarza-jąca je w miód. topos pszczoły wykorzystany przez Erazma z Rotterdamu w „Enchiridion militis Christiani”. „Treny” to cykl utworów niezwykle oryginalnych, zaskakujących nowością kompozycyjną. w renesansie poezja żałobna przechodziła swoistą ewolucję, początkowo nawiązywała do tradycji rzymskiego epicedium retorycznego (wzorzec: Stacjusz I w. n.e.) – wyrazem tego jest utwór Kochanowskiego „O śmierci Jana Tarnowskiego”. gdy Kochanowski pisał swoje „Treny”, w literaturach europejskich istniały dwa główne typy obszerniejszych kompozycji żałobnych: retoryczne epicedium „Raz mówione”, składające się ze stałych, określonych w poety-kach członów, ale stanowiące jeden zwarty utwór. kompozycja cykliczna (Petrarka). dla Kochanowskiego jako twórcy „Trenów” istotna była genealogia grecka, tradycja Simonide-sa z Keos i „Antologia grecka”, odmienne...