Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego, oprac. Julian Krzyżanowski, BN I 152, 1956. WSTĘP „Źwierciadło” i jego powstanie. na przełomie 1567/1568 r. w oficynie drukarskiej Matysa Wierzbięty w Krakowie wychodzi „Źwierciadło” – mechaniczna, choć pomysłowo skomponowana składanka wielu utworów róż-nych chronologicznie, tematycznie i formalnie. pisząc je Rej miał niewątpliwie poczucie, że bogate życie było poza nim i że nie używać świa-ta, lecz żegnać się z nim należy. I tym właśnie tłumaczy się bogactwo dedykacji rozsianych w księdze. Literacki rodowód „Żywota”. renesans walczył o nowego człowieka, traktaty dydaktyczne i parenetyczne. ukazanie doskonałego człowieka i obywatela jako wzoru postępowania. ramy starożytne „Żywota”: nieraz spore ustępy pochodzą od Cycerona i Seneki (wywody o „przyjacielstwie”, starości, cierpieniu, gniewu…), pogłosy literatury greckiej i rzymskiej, nieraz zabawne: syreny mające płeć męską! Rej ma jakiś bardzo wyraźny i określony stosunek do kultury starożytnej, choćby pośredni, ro-zumie ja po swojemu, ceni i korzysta z jej pomocy. obca jest mu natomiast postawa humanisty-naukowca, głoszącego zasadę sięgania do źródeł zjawisk kulturowych i literackich, wystarczały mu w zupełności przekazy pośrednie. Rej przytacza anegdoty, przykłady wzięte z historii starożytnej, z Biblii, z dziejów nowożyt-nych, zalewa potokiem cytatów. korzystał z traktatu Lorichiusa O wychowaniu przełożonego – Rej daje charakterystykę każ-dego z okresów życia człowieka (Lorichius zbywa młodość i starość krótko), najważniejszy ziemianin, nie dworzanin czy panujący. różnice „Żywota” Reja i „Dworzanina” Górnickiego. podobieństwo „Żywota” do „Wizerunku własnego” – każdy rozdział znajduje swój odpowiednik w drugim dziele. doniosła rola komizmu: Rej korzystał z anegdotek z Dekameronu Boccaccia, Facecyj Poggio Bartoliniego i Rozmów potocznych Erazma z Rotterdamu. bardzo oczytany w Biblii, co najwyraźniej ujawniło się w „Żywocie”. Rej usiłuje wydobyć z lektury jej „sens moralny”. Układ „Żywota” i jego tematyka. zawartość starannie zapowiedziana w „Proemium”, szczegółowo w bardzo długim zestawie-niu treści, nazwanym zresztą „Pokazaniem krótkim”. po „Księgach trzecich” następuje czwarta, w treści określona jako „Zamknienie ksiąg po-przednich” – wprowadza pierwiastki polityczne, których nieobecność poczytuje się dotąd za znamienną cechę zwierciadła szlachcica renesansowego. rozpoczyna się jak kronika średniowieczna – od Ewy i Adama. część pierwsza przedstawia młodość: rodzice noworodka, nauka zasad religii (kalwinizm), nauki nauczyciela domowego, wyjazd chłopca (!) za...