Jan Kochanowski, Psałterz Dawidów,

oprac. Jerzy Ziomek, BN I 174, 1960.

WSTĘP

pierwsze wydanie „Psałterza” 08,10,1579 r. – przywilej Batorego zakazujący przedruku dzieł Kochanowskiego bez jego zgody.

okoliczności powstania nieznane dokładnie: powstawał stopniowo i obok innych utwórów oraz przez artystę dojrzałego.

„Psałterz” w ciągu wieków.

psalm – nazwa zapożyczona z greckiego psalmoi, w hebrajskim tehilim, hymn, pieśń poch-walna.

księga hymnów w oryginale hebrajskim znajduje się w grupie tzw. „Pism” obok Przypowieści, Księgi Hioba, Pieśni nad pieśniami, Księgi Rut, Trenów Jeremiasza, Księgi Eklezjastes, Es-ter, Daniela…

grupa „Pism”, najbliższa literacko, wplyw na wyobraźnięartysty, odróżniana od grupy „Prawa” („Pięcioksiąg Mojżesza”).

psałterz został nazwany Dawidowym, ale twórcami hymnów są też Asaf, Herman, Etan i inni.

różne datowanie poszczególnych psalmów – zbiór powstał na przestrzeni od XI do III w.p.n.e. (do powstania przekładu „Septuaginty”).

Forma poezji hebrajskiej.

jej zasadą jest paralelizm członów – swoisty układ zdań (wersów):

paralelizm synonimiczny: 2 człony ułożone tak, że wyrażają tę samą myśl.

paralelizm antytetyczny: zdanie 2 przeciwstawione 1.

paralelizm syntetyczny: zdanie 2 uzupełnia 1.

trudności dla literatury grecko-rzymskiej, np. z punktu widzenia retoryki są błędem.

Greckie przekłady Starego Testamentu.

przez Żydów dla potrzeb gmin żydowskich.

różniły się między sobą, uczony Origines postanowił zestawić tekst hebrajski z 4 przekładami i szóstej wersji – Heksapla.

Przekłady na łacinę.

pierwsze przekłady II/III w.n.e.

św. Hieronim IV/V w. – nowy przekład oparty na tekście hebrajskim – Wulgata, wcześniej Hie-ronim przekładał psalmy.

Sprzeczność „Psałterza”.

powstawał stopniowo, przez wieki: stosunek do Boga, nawarstwienie elementów świeckich (historycznych i obyczajowych, świecka pieśń weselna – ps. 45).

trudności w procesie łączenia Starego i Nowego Testamentu, np. złorzeczenia, w których Bóg jakby wciągany jest do wykonywania aktów nienawiści ludzkiej.

„Psałterz” jest dziełem natchnionym.

obrona przed zarzutem niemoralności czy świeckości: tzw. szkoła aleksandryjska (II w.) – treść nastręczająca trudności interpretowana alegorycznie + szkoła antiochańska (III w.) – praca nad sensem dosłownym.

ustalenie się teorii sensów biblijnych, podział na:

sens dosłowny (sensus litteralis).

sens duchowy (sensus spiritualis) + sens typiczny.

sens alegoryczny (podający prawdy wiary, moralny…).

humanizm – łączenie naukowego zainteresowania tekstem ze zrozumieniem jego piękna.

Poezja a teologia.

podjęcie słów przypisywanych Arystotelesowi – poezja sztuką boską.

poeci pierwszymi teologami, równe prawa.

Petrarca – poezja nie stoi w sprzeczności z teologią, teologia to poezja pochodząca od Boga.

Przekłady Biblii w renesansie.

ataki na „Wulgatę” – Valla i reformatorzy.

działacze reformacji – oryginał hebrajski.

w latach 1450-1522 160 nowych przekładów: Santes Pagninus, Campensis, Kochanowski, Flaminius, Buchanan, Marot.

reformacja wobec Biblii: Luter odrzucał poczwórny sens, interpretacja gramatyczna i history-czna.

konieczność znajomości języka oryginalnego.

Psalmy w Polsce w epoce renesansu.

motywy biblijne w twórczości Reja, Trzycieskiego, Krowickiego.

1532 r. w Krakowie u Wietora – przekład krakowski; 1539 r. Walentego Wróbla; 1546 r. „Psał-terz” prozą w przekładzie Reja + wierszowana parafraza kilku psalmów; 1558 r. Jakub Lubel-czyk.

poszczególne psalmy: Andrzej Trzycieski, Lubelczyk, anonimowe…

1561 r. Biblia Jana Leopolity; 1563 r. Biblia brzeska; 1572 r. Biblia nieświeska (Budnego)

Wzory i źródła „Psałterza” Kochanowskiego.

wykazuje więcej podobieństw z tekstami hebrajskimi i parafrazami niż z „Wulgatą”, ale jest ona punktem wyjścia: każdy psalm zaopatrzony w motto, czyli początek psalmu z „Wulgaty” (wskazanie tematu parafrazy, modyfikowanie tematu w kierunku sugerowanym przez inne przekłady), odstępstwa od „Wulgaty”: dowód humanistycznej swobody twórczej, nie krępo-wanej postanowieniami soborowymi.

różnice między „Psałterzem” a „Wulgatą” nie mogą być sprowadzane do niezgodności wer-balnych – traktować należy jako różnice ideologii, wyobrażeń artystycznych, środków wyrazu.

widoczna znajomość przekładu Pagnina, Campensisa, Hessa, Marot.

największe wpływy: przekład Buchanana (nie w reminiscencjach, lecz w stylu i topice, bogac-twie liryzmu i laickości).

w kształtowaniu koncepcji twórczej Kochanowskiego nie odegrał większej roli żaden z pol-skich tekstów, ale wyrazy i zwroty zapożyczone przy rozwiązywaniu konkretnych problemów przekładowych.

Psalm 19. Biblia i antyk.

2 części:

I, w. 1-7 – wielkość Boga objawiająca się w naturze.

II, w. 8-15 – opiewa prawo Boże nadane ludowi na górze Synaj.

duże różnice (niektórzy badacze sądzą, że było dwóch autorów).

w przekładzie Kochanowskiego wyczuwalne dwie konwencje stylistyczne, Kochanowski dodał na początku wiersze, których brak w oryginale: uzupełnił utwór poetyckim opisem świata, apelującym do wyobraźni czytelnika.

autoreminiscencja: związana z „Hymnem” – koncepcja Boga-budowniczego świata i jego po-chwała poprzez ukazanie piękna jego dzieła.

motywy biblijne Kochanowski przekształca w duchu antycznych, zaś motywy antyczne kory-guje w duchu biblijnym; ta kontaminacja wątków i motywów biblijnych i antycznych jest chara-kterystyczna dla twórczości Kochanowskiego, który bierze z Biblii i religii grecko-rzymskiej nie ich cechy specyficzne, ale wspólne poglądy.

synkretyzm religijny - cecha renesansowego poglądu na świat.

doskonałość świata zbudowanego na prawach raz przez Opatrzność ustalonych i poznawal-nych.

dążność do wzbogacenia przekładu epitetami, którym brak oryginalności.

w II części psalmu mniej zależny od Buchanana, częściej trzyma się tekstu hebrajskiego i „Wulgaty”.

posługuje się porównaniem przez zaprzeczenie – środek stosowany w poezji antycznej, zale-cany przez Arystotelesa („Miód nie tak słodki”).

metoda twórcza Kochanowskiego – z każdego wzoru bierze poszczególne elementy i składa je na całość przewyższającą pracą poprzedników.

dbałość o opis urody świata, o wzbogacenie licznych walorów psalmów, o zróżnicowanie środków stylistycznych, związane z renesansową tendencją do traktowania „Psałterza” jako dzieła artystycznego.

uzupełnienia wprowadzone przez Kochanowskiego oddalają ten psalm od możliwości inter-pretacji mesjańskiej, tendencja do ujmowania koncepcji Boga i stosunku człowieka do Boga w kategoriach wspólnych pojęciom starotestamentowym, antycznym i chrześcijańskim – cha-rakter ponadwymiarowej parafrazy.

niewielka ilość miejsc antykizujących – epizodyczne urozmaicenia wiersza albo dyskretne stylizacje, zaczerpnięte z utartych zwrotów i skonwencjalizowanych opisów przyrody, nie wprowadzają dysonansów, np.: „różanoręka zorza” – porównanie słońca do oblubieńca w zło-tym wieńcu.

Koncepcja Boga.

główny motyw psalmów: stosunek człowieka do Boga.

pojęcie Boga w Starym Testamencie nie oznacza pojęć chrześcijańskich, opiera się o kult Jahwe, boga narodu wybranego (henoteizm).

niektórzy badacze uważają, że w Starym Testamencie jest nie monoteizm, ale monolatria (uwielbienie) boga przy równoczesnym uznawaniu istnienia bogów dla innych narodów.

psalmy – kilka nazw Boga, najczęściej „Jahveh” (Bóg narodu wybranego) i „Elohim” (Bóg, którego zwiastuje natura i rozum); chrześcijaństwo nie mogło przyjąć henoteistycznego po-glądu, św. Hieronim tłumaczył „Jahveh” = „Dominus” (u Wujka: Pan), a „Elohim” = „Deus”.

Kochanowskiemu obcy był starotestamentowy henoteizm, ale nie przyjął rozróżnienia „Wul-gaty” – supremacja czynników lirycznych nad hermenetycznymi wyrażająca się w bogactwie nazw nadawanych Bogu.

troska o szerokie zróżnicowanie uczuć psalmisty; Kochanowskiemu chodzi o atrybuty bóstwa zgodne z zasadą monoteizmu, ale tak ogólne, że dające się zmieścić w różnych systemach religijnych.

nazwy Kochanowskiego podkreślają nieokreśloność i niepojętość Boga.

Stary Testament antropomorfizuje Boga.

w „Psałterzu” Kochanowskiego człowiek jest jakby wyolbrzymiony, poeta mocniej antropomo-fizuje tekst oryginalny; przypisywanie mu cech ludzkich; nie tylko sugeruje się Starym Testa-mentem, ale także stosuje topikę antyczną (topos Boga-demiurga).

w psalmie Bóg często objawia się w gniewie, podkreślając konieczność lęku przed Nim (na-wet – psalm o potrzebie miłowania Boga – wpływ hellenizmu).

u Kochanowskiego tendencja do złagodzenia atmosfery lęku (odrodzenie – Bóg ujmowany w kategoriach ponadwymiarowych, miłosierny i bezinteresowny).

zignorowanie interpretacji w duchu mesjańskim, rozumiał psalmy historycznie, jako dzieło związane z Dawidem.

Tendencje laickie w parafrazie Kochanowskiego.

popularność przekładu – neutralność wobec sporów egzegetycznych, ani katolicki, ani prote-stancki.

laizacja – na przykładzie kwestii eschatologicznej – w oryginale hebrajskim miejsce, dokąd udają się dusze zmarłych to „szeol” (kraina nicości i milczenia, odcięta do świata), św. Hiero-nim przełożył to jako „infernum” lub „infernus” (w kontekście eschatologii chrześcijańskiej – miejsce kary ostatecznej); Kochanowski: ‘w brzydkiej ziemi”, „wieczna noc”, „upad nieuchro-niony”, upadek, grób, dół.

w „Wulgacie” brak pojęcia cnota, Kochanowski posługuje się nim tam, gdzie w „Wulgacie” jest mowa o dobroci, świętości, sprawiedliwości.

Styl przekładu Kochanowskiego.

tłem porównawczym: „Wulgata”, przekład z hebrajskiego, współczesne przekłady zagranicz-ne i krajowe.

stosunek Kochanowskiego do typowych dla Starego Testamentu środków wyrazu i cech stylu hebrajskiego, np. częsta konstrukcja 2 rzeczowników, z których drugi pełni funkcję przydawki przymiotnikowej; Kochanowski używa ich rzadko.

stosunek do zwrotów biblijnych, np. „Pan zastępów” (Wujek), u Kochanowskiego różne, od-cień znaczeniowy.

superlativus absolutus – zestaw liczby pojedynczej danego rzeczownika z liczbą mnogą, pol-ski odpowiednik: pieśni nad pieśniami (zamiast: pieśń pieśni), król nad królami etc.; podobnie tłumaczył Kochanowski.

z frazeologii biblijnej zachował to, co nie kłóciło się z frazeologią polską lub z przyswojonymi już polszczyźnie elementami frazeologii antycznej; opuszcza zwroty niezrozumiale, które wy-magałyby komentarza.

przysłowia i zwroty przysłowiowe, ale ze względu na podniośle liryczny charakter „Psałterza” udział mowy potocznej musiał być mniejszy niż w innych utworach.

Stosunek do porównań.

Kochanowski nie unika realiów historycznych i geograficznych związanych ze światem i dzie-jami Izraela, ale o ile są zrozumiałe w ich emocjonalnym ekwiwalencie; zmienia realia, gdy wywołują inne asocjacje lub gdy w kontekście polskich zamierzonych przez oryginał asocjacji wywołać nie mogą.

tendencja Kochanowskiego do porównań rozbudowanych (związanych z tradycją antyczną i poetycką pieśni ludowych, wzbogacenie opisu przeżyć psalmisty i urody świata o elementy obrazowe, np. w oryginale porównanie prześladowanego człowieka do zanikającego cienia, u Kochanowskiego dodane szczegóły: nastrój wieczoru, zachodzącego słońca, czegoś, co się kończy i zapowiada mrok.

porównanie do zwierząt wzbogaca Kochanowski o ładunek emocjonalny, np. dusza pragnie Boga – porównanie do jelenia szukającego wody, Kochanowski rozbudowuje ją o dwa wersy: zamordowana łania szczuta przez psy szukająca w puszczy strumienia.

Epitet.

tendencja do dodawania epitetów.

nierzadko epitet pleonastyczny (łąka zielona).

wzorem dal zasady epitetycznego wzbogacania przekładu jest Buchanan.

epitety przymiotnikowe i imiesłowne złożone (wywodzą się z tradycja poezji antycznej) uży-wane przez Kochanowskiego w miejscach podniosłych, często zamiast niezrozumiałego i ob-cego hebraizmu.

epitety zaprzeczone (światło niezgaszone, nieujęty wiatr) – brak w oryginale, wywodzą się z zalecenia Arystotelesa; u Kochanowskiego odnoszą się one do Boga (podkreślają jego wiel-kość, np. niestworzony, niezmierzony, nieskończony) albo do dzieł Boskich („Twe strzały są nieuchronione”), wpływ różnych koncepcji.

Synonimika.

„Psałterz” – najbardziej zróżnicowany pod względem synonimiki utwór Kochanowskiego (cykl 150 utworów dających się sprowadzić do kilkunastu stanów lirycznych, groziłby jednostajnoś-cią, gdyby skali tej nie zróżnicować).

jedna z odmian paralelizmu synonimicznego: w oryginale – powstanie członu w identycznym brzmieniu; u Kochanowski dwie tendencje do urozmaicenia powtarzanych członów + próba oddania charakterystycznej formy poezji hebrajskiej.

bogactwo rodzajów wiersza i strofy: w twórczości Kochanowskiego – 15 rodzajów wiersza (od 5- do 14-zgłoskowca), 32 (lub 41, jeśli uwzględnić parzysto rymowaną i wiersze styczne) ro-dzajów strof.

Uwagi końcowe.

za życia Kochanowskiego ukazały się dwa wydania „Psałterza”.

przekład ponad wyznaniowy – uczucia miłości do Boga i uwielbienie dlań ujmuje Kochanow-ski w kategoriach wspólnych różnym systemom religijnym i kulturowym (od Starego Testa-mentu przez antyk do chrześcijaństwa) –uniwersalizm chrześcijański.

1580 r. „Melodie na Psałterz polski” Mikołaj z Gomółki.

TEKST

dedykacja Piotrowi Myszkowskiemu, biskupowi krakowskiemu – tylko on godny jest tych psal-mów, „Wdarłem się na skałę pięknej Kalijopy,/ Gdzie dotychczas nie było znaku polskiej sto-py”.

część.

psalm – szczęśliwy, który zwraca swe myśli ku Bogu, „Pan bowiem sprawiedliwych na wszelki czas broni,/ A przewrotna, złe ludzi cicha pomsta goni”.

psalm – próżne knowania człowieka przeciw Bogu, od Boga dana królom władza, ma-ją się bać i szanować Boga.

psalm – Dawid zmuszony uciekać przed synem, Absalomem, zawsze, o cokolwiek Dawid prosił Boga, ten mu to darował, teraz prosi o obronę.

psalm – prośba o pomoc, do nieżyczliwych wezwanie do opamiętania się, ważne czy-ste sumienie (zalecenie robienia rachunku sumienia co wieczór), ono znaczy więcej niż ofiary, pewność w Bożą opiekę.

psalm – prośba o wysłuchanie, wiara w sprawiedliwość i pomoc pobożnym.

psalm – prośba o zmiłowanie.

psalm – nadzieja w Boga, nikt nie uratuje się z grzechu bez pomocy Boga; jeśli pod-miot liryczny zgrzeszył, niech będzie potępiony; jeśli będzie uratowany, na wieki bę-dzie sławił imię Boga.

psalm – opiewa wielkość Boga – Stworzyciela świata.

psalm – wielkość Boga, sprawiedliwość, moc, litościwość, w Dniu Sądu Ostatecznego panowie będą na równi z chłopami.

psalm – prośba o wsparcie i odwrócenie niełaski, człowiek bez Boga nic nie znaczy.

psalm – ufność w Bogu.

psalm – „Panie, Ty nas zachowaj od ludzi zdradliwych”.

psalm – jeśli Bóg go nie opuści, będzie Go zawsze sławić.

psalm – „Pan każdego broni,/ Kto sie pod Jego cień skłoni”.

psalm – u Boga znajdzie mieszkanie człowiek niewinny, uprzejmego serca.

psalm – prośba o pomoc i wiara w jej otrzymanie.

psalm – prośba o litość i o wymierzenie kary dla okrutnych ludzi.

psalm.

psalm.

psalm – „ocz Go żądamy,/ Wszystko z łaski Jego zawżdy otrzymamy”.

psalm – nieprzyjaciel nie uchroni się przed Bogiem.

psalm – dlaczego Bóg opuścił go, bez Niego człowiek niczym.

psalm – „wiekuisty pasterz” „Wrócił mię z dziwnych obłędliwości/ Na ścieżkę jawnej sprawiedliwości”.

psalm – cała ziemia należy do Pana.

psalm – niech poganie będą pohańbieni wiecznie.

psalm – on człowiek niewinny, wsławi Jego imię.

psalm – „Ufając Pańskiej pomocy,/ Nie boję się żadnej mocy”.

psalm – prośba, by nie umierał wśród ludzi nieprawych.

psalm – niech wszyscy chwalą imię Boga, On niezwyciężony.

psalm – będzie wielbić Boga, póki będzie żyć.

psalm – prośba o pomoc.

psalm – „Szczęśliwy, komu grzechy odpuszczono”.

psalm – niech wszyscy radośnie chwalą Boga.

psalm – zawsze będzie chwalić Boga.

psalm – Bóg – „Obrońca wieczny ludzi utrapionych”.

psalm – dobroć i sprawiedliwość Boga sięgają nieba.

psalm – „Miej ty nadzieję w Panu a cnotliwie/ Swój żywot sprawuj”.

psalm – prośba, by Bóg nie karał go w gniewie.

psalm – „Błąd jest człowiek”, „Próżne jego frasowanie” i starania ziemskie.

psalm – czekał z cierpliwością, Bóg go wysłuchał.

psalm – ucieka się do Boga, złożony chorobą.

część.

psalm – wezwanie do duszy, by się nie lękała, tylko zaufała Bogu.

psalm – prośba o wsparcie dla niewinnego.

psalm – prośba o wyzwolenie z niewoli.

psalm – pieśń weselna.

psalm – Bóg „w uciskach nas ratuje,/ Niech nam bojaźń nie panuje”.

psalm – wezwanie do czczenia i opiewania Boga.

psalm – wielkość Boga, „Ciebie my w swych uciskach, Panie nasz, wzywamy”.

psalm – „Jeśli z fortuną rozum sie nie sprzęże,/ Takiejże śmierci, co bydło podlęże”.

psalm – przymierze z Bogiem.

psalm – Natan karci Dawida za odebranie Bet-szabe mężowi, prośba o zmiłowanie i zmycie grzechów.

psalm – Bóg potępi niewiernych i niewstydliwych.

psalm – patrz psalm 14.

psalm – prośba o pomoc i wybawienie od złośliwych ludzi.

psalm – „wołam, takem ja dziś z strony/ Nieprzyjaciela swego wielce zatrwożony”.

psalm – „Smiłuj się nade mną, Boże litościwy,/ Bo mię prawie w ziemię wbił człowiek złośliwy”.

psalm – prośba o pomoc, dusza ufa Bogu.

psalm – przyjdzie czas sprawiedliwego Sądu.

psalm – prośba o wyrwanie z rąk okrutnych nieprzyjaciół.

psalm – mowa o jednej z wojen przeciwko sąsiadom.

psalm – prośba o spokój i bezpieczeństwo.

psalm – „W nieszczęściu i w każdej trwodze/ Nasza ufność zawżdy w Bodze”.

psalm – będzie zawsze sławić Boga, z Nim radość i bezpieczeństwo.

psalm – prośba o przyjęcie modlitw w czas „nieszcześliwy”.

psalm – nadzieja, że Bóg będzie łaskawy mimo ludzi nieprawych.

psalm – niech cały świat opiewa Pana.

psalm – prośba o błogosławieństwo.

psalm – wezwanie do chwalenia Pana.

psalm – prośba o pomoc w niebezpieczeństwie.

psalm – prośba o wybawienie od nieprzyjaciela.

psalm – prośba o wybawienie od nieprzyjaciela, Bóg nadzieją od jego młodości.

psalm – prośba o obdarowanie królewicza sprawiedliwością, by jednako cenił panów i biednych.

część.

psalm – źli ludzie nie przejmują się Panem.

psalm – prośba o nieopuszczanie wiernych, gniew Pański.

psalm – Bóg obiecał Dzień Sądu.

psalm – opis skutków gniewu Pańskiego, wezwanie do składania ofiar.

psalm – obawa, że został opuszczony przez Boga.

psalm – wezwanie do wiernych, by ufali w Boga, plagi egipskie.

psalm – prawdopodobnie o zburzeniu Jerozolimy przez Nabuchodonozora.

psalm – prośba o pomoc w niewoli.

psalm – wezwanie do radowania, dzień święty – wyprowadzenie z niewoli.

psalm – nad królami ziemskimi panuje Bóg.

psalm – prośba o pokonanie nieprzyjaciół, tych, którzy powstali przeciw Bogu.

psalm – „Szczęśliwy w swej radzie,/ Ktokolwiek w Tobie nadzieję kładzie”.

psalm – podziękowanie za pomoc i odpuszczenie win.

psalm – prośba o pomoc we „frasunku”.

psalm – radość, że wszystkie narody, niegdyś wrogie Izraelowi, uznają Jahve za swe-go Boga.

psalm – „Nieszczeście duszę trapi, troski nie masz miary”.

psalm – zawsze będzie wysławiać miłosierdzie Pana, prośba o pomoc teraz.

część.

psalm –prośba o błogosławieństwo i oszczędzenie trosk wiernym.

psalm – Pan nadzieją wiernych.

psalm – należy wysławiać Boga.

psalm – Bóg panem świata od początku.

psalm – prośba o ukaranie grzeszników.

psalm – wezwanie do oddania chwały Bogu.

psalm – wezwanie do radości i opiewania Boga.

psalm – radość z panowania Boga.

psalm – radość z panowania Boga, prawdziwego, Sędziego sprawiedliwego.

psalm – Bóg króluje, niech się lękają niewierni.

psalm – wezwanie do radosnego opiewania Boga.

psalm – prośba o zachowanie od grzechu.

psalm – prośba o pomoc i oddalenie gniewu.

psalm – wezwanie, by dusza błogosławiła Pana.

psalm – wezwanie, by dusza śpiewała Panu pieśń.

psalm – wezwanie, aby wszyscy wzywali Pana i Jemu zawierzali wszystkie spra-wy życia.

psalm – wezwanie, aby wszyscy chwalili dobroć Pana.

część.

psalm – wezwanie do wychwalania dobroci i litości Pana.

psalm – składa się w oryginale z psalmu 57 i 60.

psalm – prośba, by Bóg potępił i ukarał tych, którzy zdradzili go, a którym on czy-nił tylko dobre rzeczy, teraz jest żebrakiem.

psalm – przyjdzie czas Sądu Ostatecznego.

psalm – zawsze będzie wysławiać Boga.

psalm – szczęśliwy ten, który obawia się Boga, On się odwdzięcza.

psalm – wezwanie do dzieci i panienek, by czciły Boga.

psalm – uwolnienie Żydów z niewoli egipskiej.

psalm – wierni będą zawsze sławić Boga.

psalm – zawsze, gdy zwraca się do Boga, ten mu odpowiada, nie wiem, jak ma się Jemu odwdzięczyć.

psalm – wezwanie, by czciły Boga wszystkie narody.

psalm – wezwanie, by chwalić Boga za Jego dobroć.

psalm – każda zwrotka to nazwa kolejnych liter alfabetu hebrajskiego:

Aleph: szczęśliwi, którzy wierzą w Boga.

Beth: podmiot wierzy w Boga.

Gimel: prośba o zdrowie.

Daleth: prośba o pomoc w wytrwaniu na dobrej drodze.

He: prośba o nauczenie, jak być dobrym.

Vau: prośba o łaskę.

Zain: prośba o wspomnienie jego ślubów złożonych Bogu.

Heth: oddanie czci Bogu.

Thet: podziękowanie za łaskę.

Iod: zawierzenie Bogu.

Caph: prośba o wyrwanie go z rąk zła.

Lamed: zawsze będzie wierzyć w Boga.

Mem: wierząc w Boga, jest lepszy niż inni ludzie.

Nun: zawsze wyznawał Boga.

Samech: brzydzi się ziemią.

Ain: prośba o zmiłowanie.

Pe: oddanie się Bogu.

Zade: wieczna sprawiedliwość Boga.

Coph: prośba o wysłuchanie.

Res: prośba o wybawienie z ucisku.

Sin: oddaje Bogu wszystkie swoje myśli.

Tau: zawsze będzie chwalić Boga, oby była zawsze ważna dla Boga jego modlitwa.

psalm – zawsze Bóg spełniał jego prośby, musi żyć między złymi ludźmi.

psalm – jest nieszczęśliwy i strapiony, zawsze będzie przy nim Pan.

psalm – dla Boga gotów jest na wszystko.

psalm – Bóg jest jego zbawieniem i nadzieją.

psalm – oddanie w opiekę Bogu narodu izraelskiego.

psalm – wiara, że Bóg nie pozwoli uciskać Izraela przez niewiernych.

psalm – Bóg jest łaskawy dla Izraelitów.

psalm – bez Boga nie ma bezpieczeństwa i spokoju.

psalm – szczęśliwy ten, który się boi Pana.

psalm – dzięki Panu naród izraelicki przetrwał wszystkie niepokoje.

psalm – podziękowanie za dobroć Pańską.

psalm – zaufanie w Bogu.

psalm – pobożność Dawida.

psalm – święta zgoda.

psalm – wezwanie do oddania chwały Bogu.

psalm – wezwanie do wszystkich do oddania chwały Bogu.

psalm – wezwanie do wychwalania dobroci Pańskiej.

psalm – po zdobyciu Jerozolimy przez Nabuchodonora Żydzi zostali uprowadzeni do Babilonu.

psalm – podziękowanie za łaskę.

psalm – w Bogu nadzieja, bezpieczeństwo i pewność.

psalm – prośba o obronę przed ludźmi złośliwymi.

psalm – prośba o pomoc w wytrwaniu na dobrej drodze.

psalm – prośba o pomoc.

psalm – prośba o wysłuchanie modlitw.

psalm – podziękowanie za sławę i wyższość nad nieprzyjaciółmi, prośba o obronę i wyrwanie z rąk ludzi „nielutościwych”.

psalm – na wieki będzie chwalić Pana.

psalm – póki będzie żyć, będzie sławić Pana.

psalm – wezwanie do wychwalania Pana.

psalm – wezwanie do duchów nieśmiertelnych, by wychwalały Pana.

psalm – wezwanie do oddanie czci Panu.

psalm – wezwanie do wychwalania Pana śpiewem i tańcem.

PSAŁTERZA DAWIDOWEGO KONIEC