Jan Kochanowski, Psałterz Dawidów, oprac. Jerzy Ziomek, BN I 174, 1960. WSTĘP pierwsze wydanie „Psałterza” 08,10,1579 r. – przywilej Batorego zakazujący przedruku dzieł Kochanowskiego bez jego zgody. okoliczności powstania nieznane dokładnie: powstawał stopniowo i obok innych utwórów oraz przez artystę dojrzałego. „Psałterz” w ciągu wieków. psalm – nazwa zapożyczona z greckiego psalmoi, w hebrajskim tehilim, hymn, pieśń poch-walna. księga hymnów w oryginale hebrajskim znajduje się w grupie tzw. „Pism” obok Przypowieści, Księgi Hioba, Pieśni nad pieśniami, Księgi Rut, Trenów Jeremiasza, Księgi Eklezjastes, Es-ter, Daniela… grupa „Pism”, najbliższa literacko, wplyw na wyobraźnięartysty, odróżniana od grupy „Prawa” („Pięcioksiąg Mojżesza”). psałterz został nazwany Dawidowym, ale twórcami hymnów są też Asaf, Herman, Etan i inni. różne datowanie poszczególnych psalmów – zbiór powstał na przestrzeni od XI do III w.p.n.e. (do powstania przekładu „Septuaginty”). Forma poezji hebrajskiej. jej zasadą jest paralelizm członów – swoisty układ zdań (wersów): paralelizm synonimiczny: 2 człony ułożone tak, że wyrażają tę samą myśl. paralelizm antytetyczny: zdanie 2 przeciwstawione 1. paralelizm syntetyczny: zdanie 2 uzupełnia 1. trudności dla literatury grecko-rzymskiej, np. z punktu widzenia retoryki są błędem. Greckie przekłady Starego Testamentu. przez Żydów dla potrzeb gmin żydowskich. różniły się między sobą, uczony Origines postanowił zestawić tekst hebrajski z 4 przekładami i szóstej wersji – Heksapla. Przekłady na łacinę. pierwsze przekłady II/III w.n.e. św. Hieronim IV/V w. – nowy przekład oparty na tekście hebrajskim – Wulgata, wcześniej Hie-ronim przekładał psalmy. Sprzeczność „Psałterza”. powstawał stopniowo, przez wieki: stosunek do Boga, nawarstwienie elementów świeckich (historycznych i obyczajowych, świecka pieśń weselna – ps. 45). trudności w procesie łączenia Starego i Nowego Testamentu, np. złorzeczenia, w których Bóg jakby wciągany jest do wykonywania aktów nienawiści ludzkiej. „Psałterz” jest dziełem natchnionym. obrona przed zarzutem niemoralności czy świeckości: tzw. szkoła aleksandryjska (II w.) – treść nastręczająca trudności interpretowana alegorycznie + szkoła antiochańska (III w.) – praca nad sensem dosłownym. ustalenie się teorii sensów biblijnych, podział na: sens dosłowny (sensus litteralis). sens duchowy (sensus spiritualis) + sens typiczny. sens alegoryczny (podający prawdy wiary, moralny…). humanizm – łączenie naukowego zainteresowania tekstem ze zrozumieniem jego piękna. Poezja a teologia. podjęcie słów przypisywanych Arystotelesowi...