Jan Błoński, Mikołaj Sęp Szarzyński a początki polskiego baroku, Kraków 1996. Mikołaj Sęp Szarzyński – z Mazowsza, herbu Janosza, z Szarzyna (dziś Szarzyn), nazwisko Sęp, ojciec Joachim, matka ?, Mikołaj ur. ok. 1550-1581, Jakub ok. 1550-po 1601, Wit po 1550-po 1585 (zakonnik). Mikołaj 1565 zapis na uniwersytet lipski, wcześniej we Lwowie. 1565-1568 ? 1567 epitafium dla Jana Starzechowskiego, „patrona ojca”. 1580 przeprowadzka w przemyskie. czerwiec-lipiec 1581 śmierć. LIRYKA SĘPA Gość w kosmosie. o Sępie: „Skupiony i zawsze poważny, lecz rozdarty i wewnętrznie niespokojny, z jednorod-nego kruszcu, ale wielorakiego kształtu”. motyw wody przewija się przez całą twórczość Sępa – woda nigdy nie jest ożywcza, gorzką woda łez, zmienna. człowiek zależny od Boga. grzech jest ciemnością, topielą, morskim odmętem. ciemność jest królestwem szatana. brak kolorów, obrazowanie prawie wyłącznie kosmiczne – człowieka widzi między żywiołami. lampa, pochodnia oznaczają wiarę, pobożność – to emblematy wiary, kwiat symbolem życia. działanie łaski i cnoty, obecność Boga w człowieku objawia się żarem, płomieniem, Bóg nie pali, ale olśniewa, to, co dobre, zaznaczone światłem, wrażenie „natłoku obrazów”. Poezja wnętrza. przestrzenią u Sępa jest kosmos, bohaterem – człowiek. dwoistość: kosmos (w widnokręgu Boga i z punktu widzenia człowieka), człowiek (moralne „ja” wspólne wszystkim chrześcijanom i własne, prywatne wnętrze), natura i wewnętrzne doz-nania duszy zbieżne, obcość świata, w który wrzucony jest człowiek, lęk, samotność, brak oparcia, walka wewnętrzna, uwięzienie w bezkresie, brak zaufania do świata (u Kochanow-skiego była harmonia). Sęp jest samotny, porusza się w świecie emblematów, w nie-swoim świecie, znaki, symbole, „obrazy”, emblematy charakterystyczne dla baroku. tematyka: narodziny i upadek cnót, dialektyka wartości, warunki i porażki „poczciwości” ludz-kiej, zbawienie. Szarzyński formułuje wnioski metafizyczne z praktyki moralnej, odtwarza duchowy chaos, w jaki popadł: poczucie potęgi i pragnienie rozkoszy kłócą się z marzeniem o szczęściu; „Ryt-my” są w pewnym sensie odkryciem nieporządku życia wewnętrznego. tendencja do uduchowiania świata; odniesienie tego, co zewnętrzne, do wewnętrznego. Świat poruszony. lęk przed przemijaniem, nie rozkładem ciała (poeci barokowi). wszechobecny ruch, przerażenie zmiennością własnego wnętrza (zmiana wyznania!). tematem wierszy Sępa jest ruch – autor we wszystkim, co go otacza, i we wszystkim, czego w sobie samym doznaje, odczuwa zmianę. „Miłość jest własny bieg bycia naszego” (Sonet V) „Cóż będę czynił w tak straszliwym...