Dramatowi rodzinnemu poświęcony jest akt I i II. Hrabia Henryk jest po-etą. Żyje we własnym świecie fantazji, nie umie docenić tego, co rzeczy-wiste. Oderwanie od życia i wieczna pogoń za złudnymi marzeniami przynoszą wiele nieszczęść. Żona hrabiego (Maria) przypłaca to obłę-dem, a potem śmiercią. Ukazując dramat Męża poeta oskarżył poezję romantyczną, oderwaną od rzeczywistości, karmiącą całe pokolenie złu-dą i iluzją. Hrabia - romantyczny poeta - żyje tylko wyobraźnią. Pisząc poematy na cześć prawdziwej miłości, nie dostrzega oddania i ducho-wych cierpień żony. W dramacie występuje piękna Dziewica - uosobienie poezji, która okazuje się złudną marą. Uwielbienie dla niej jest źródłem nieszczęść poety. Dostrzega on dramatyczne sprzeczności pomiędzy życiem a własną twórczością (oddają to słowa hrabiego "Przez ciebie płynie strumień piękności, ale ty nie jesteś pięknością"). Gustaw z II cz. "Dziadów" też podporządkował swoje życie prawom dyktowanym przez romantyczną literaturę (cierpiał jak Werter). Nieszczęśliwy kochanek stał się później Konradem -bojownikiem narodowej sprawy. Hrabia z "Nie-Boskiej komedii" po klęsce osobistej także przeżywa metamorfozę. Nie walczy on...