Odkąd sięgnąć pamięcią wszystkie epoki charakteryzują się własnymi ideami, filozofiami czy prądami, a wraz ze zmianami historyczno-społecznymi tworzą się wciąż nowe wzorce i modele zachowań człowieka. Istota ta egzystuje zgodnie z regułami swego czasu, który nieustannie brnąc do przodu wciąż zmienia oblicze zarówno jej jak i otaczającego ją świata. To wszystko odbija się także w literaturze, w której spotykać można stale zmieniające się i wzory (czyli takie postawy ludzi, które należy podziwiać, naśladować) i antywzory (czyli przykłady negatywne, których powinniśmy się wystrzegać). Wzorem do naśladowania dla danej jednostki może być zarówno ktoś bliski jak i osoba znana ze świata mediów czy bohater książki. Jest to ktoś, z kim się ona identyfikuje, podziwia za wyznawane wartości, styl życia lub osiągnięcia. Lecz jakimi wartościami kierować powinien się wzorzec ogółu społeczeństwa? Jakie cechy i wartości musi posiadać, aby przykład brali z niego wszyscy? Jak zauważyć można śledząc po kolei każdą epokę na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. W średniowieczu na piedestał wynoszony zostawał dzielny, waleczny i wierny rycerz, lecz to zmienia się już w epoce, jaką był renesans, gdzie zaproponowano nowy wzór parenetyczny, którym był wszechstronny humanista i myśliciel. Następnie w epoce oświecenia, ideałem zwano człowieka dążącego do poznania świata za pomocą nauk doświadczalnych i rozumowych - ideał człowieka myślącego trzeźwo, racjonalnie i krytycznie. Lecz i on nie utrzymał się zbyt długo jako wzór do naśladowania. Już w romantyzmie powstał nowy typ osobowy, preferujący w miejsce rozumu - uczucia, serce i intuicję. Czy zmieniło się to w kolejnych czasach zwanych pozytywizmem? Samo słowo "pozytywizm" określa postawę człowieka odwracającego się od poglądów romantyków, nie ufającego zjawiskom irracjonalnym, uważającego rozum za jedyne, prawidłowe źródło poznania. Osoba realizująca swoje cele w życiu i w pracy. Poza tym był to człowiek, który realizował ideały istniejącego czasu. Znał świat i jego wszystkie realia, a literatura pochodząca z tamtego okresu zdecydowanie przewartościowuje człowieka, mimo iż spotkać tam można także wiele antywzorów i bohaterów negatywnych. Przykładem takiej lektury jest "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej. Ta realistyczna powieść ukazująca panoramę polskiego społeczeństwa XIX wieku i nawiązująca także do powstania styczniowego idealnie obrazuje podział bohaterów na dobrych i złych. Ukazuje postawy godne naśladowania, których kontrast odnaleźć można w postaciach realizujących hasła z regóły przyjęte jako negatywne w tamtych...