Czynniki mutagenne (mutagen) - czynnik fizyczny lub chemiczny, wywołujący uszkodzenie DNA i wskutek tego zwiększający istotnie częstość mutacji. Do najsilniej działających czynników mutagennych fizycznych należy promieniowanie nadfioletowe o długości fali 260 nm i różne rodzaje promieniowania jonizującego (np. promienie X lub gamma). Do najczęściej stosowanych czynników mutagenicznych chemicznych zalicza się czynniki alkilujące, analogi zasad purynowych (np. bromouracyl), barwniki akrydynowe (np. proflawina), niektóre alkaloidy (kolchicyna). Cz. m. bywają stosowane w hodowli bakterii i roślin w celu zwiększenia częstości mutacji, co umożliwia wyselekcjonowanie spośród setek powstałych mutacji tych nielicznych, które odpowiadają potrzebom hodowcy i wyprowadzenie z nich nowych szczepów i odmian. Rodzaje mutacji: A. genowe (punktowe) - zachodzą na odcinku DNA krótszym niż jeden gen; polegają na zmianie właściwej sekwencji nukleotydów (zamianie, wycięciu lub wstawieniu par pojedynczych nukleotydów lub odcinków trochę dłuższych) B. chromosomowe - dotyczą zmiany struktury chromosomów lub ich liczby o strukturalne (aberracje) - polegają na zmianie struktury w obrębie jednego chromosomu lub pomiędzy chromosomami niehomologicznymi o liczbowe (genomowe) - dotyczą zmiany całego genomu, który zostaje zubożony lub powiększony o jeden chromosom lub też zwielokrotniony całkowicie (o całe "n"); są wynikiem zaburzenia procesów podziałowych, konkretnie nieprawidłowego rozejścia się chromosomów Najważniejsze czynniki mutagenne: • mutageny chemiczne o niektóre kwasy (np. kwas azotowy) o aminy (np. anilina) o pestycydy o niektóre gazy bojowe (iperyt jako czynnik alkilujący DNA) o barwniki wiążące DNA (interkalujące) o benzopiren w dymie tytoniowym o dioksyny o niemal wszystkie związki aromatyczne • mutageny fizyczne o promieniowanie jonizujące promieniowanie gamma promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie X) promieniowanie ultrafioletowe promieniowanie kosmiczne o wysoka temperatura o szok termiczny o bodźce traumatyczne - urazy • mutageny biologiczne o niektóre wirusy (różyczki i opryszczki, retrowirusy) o pierwotniaki wywołujące toksoplazmozę. o grzyby pleśniowe Wpływ kwasu azotowego na organizm. Kwas azotowy, HNO3 – nieorganiczny związek chemiczny, jeden z najsilniejszych kwasów tlenowych. Pary kwasu azotowego mogą wywołać stany zapalne dróg oddechowych, które mogą prowadzić do obrzęku płuc i odoskrzelowego zapalenia płuc. Spożycie może spowodować śmiertelną perforację ścian żołądka lub jelit. W kontakcie ze skórą wywołuje martwicę lub zwęglenie. Większe...