Romantyzm czy pozytywizm? Serce czy rozum? … Romantycy zwracali uwagę na życie wewnętrzne człowieka – duchowość, uczucia, emocje, a również na odrębność jednostki ludzkiej, jej odmienność i indywidualność. Dominacja uczucia nad rozumem była także buntem przeciwko ówczesnej rzeczywistości i obowiązującym w niej normom społecznym. Typowym bohaterem romantyczny jest człowiek wrażliwy, skupiony na sobie i swoich uczuciach. Samotnie buntuje się przeciwko normom społecznym lub walczy w obronie ojczyzny. Najważniejszym uczuciem dla romantyka jest miłość, przeważnie nieszczęśliwa i tragiczna, zawsze jednak wszechogarniająca i potężna. Pozytywizm z kolei był powrotem do naukowej i umysłowej ery oświecenia. Odrzucał metafizykę i spekulacje filozoficzne. Skupiał się przede wszystkim na naukach ścisłych. Przedstawiciele pozytywizmu twierdzili, że to właśnie nauki przyrodnicze jako jedyne dostarczają wiedzy o rzeczywistości. Literatura pozytywistyczna w dużej mierze opierała się na opozycji w stosunku do romantyzmu. Zamiast wierszy tworzono głównie prozę, a bohaterowie literaccy prezentowali zupełnie inne postawy niż w romantyźmie. Przykładem bohatera romantycznego jest Kordian - tytułowa postać dramatu Juliusza Słowackiego. Już samo jego imię dobrze charakteryzuje tę postać (po łacinie cors oznacza serce). Jest to osoba wrażliwa, która w działaniu kieruje się przede wszystkim emocjami. Przeżywa rozterki miłosne i nieudaną próbę samobójczą. Podróż po Europie otwiera mu oczy. Zaczyna rozumieć, że dotąd żył marzeniami. Przeistacza się w dorosłego mężczyznę, który wie, czego chce. Z kochanka kobiety staje się kochankiem ojczyzny. Postanawia zabić cara sam, na własną rękę, wbrew woli innych spiskowców. Gotowy jest też ponieść konsekwencje własnego czynu. W ten sposób staje się indywidualistą. Słabością Kordiana jest jego wyobraźnia, która nie pozwala mu działać. Podczas skoku przez piramidę utworzoną z bagnetów wykazuje się odwagą. Podziwia go nawet Wielki Książę Konstanty. Można stwierdzić, że Kordian jest człowiekiem honoru – nie błaga o litość, nie usiłuje wyprzeć się odpowiedzialności, nie chce ułaskawienia. Z całą pewnością Kordian ma dobre intencje. Jest patriotą i nie waha się oddać życia za ojczyznę. Stanisław Wokulski jest "spóźnionym romantykiem”. Został ukształtowany w duchu romantyzmu, a jego życie toczyło się w czasach pozytywistycznych. Bohater skupia w sobie cechy typowe zarówno dla romantyków jak i pozytywistów. Miotają nim sprzeczne wartości. Wokulski jako młody chłopiec pragnie się uczyć i uczęszcza do Szkoły Głównej. Po 2 latach studiów angażuje się...