Jednym z elementów kierunków pracy nauczyciela – wychowawcy jest kształtowanie i rozwijanie klasy jako grupy społecznej. Spełnienie tego zadania wymaga od wychowawcy posiadania dokładnej, stale aktualizowanej orientacji w zjawiskach społecznych występujących w klasie szkolnej, znajomości struktury klasy, pozycji jaką w obrębie tej struktury zajmują różni uczniowie, rozkładu sympatii, popularności, uznania, częstości występowania niechęci, wrogości, odrzucenia itp. Wiele wartościowych informacji o klasie jako grupie społecznej dostarczyć może wychowawcy bieżąca obserwacja życia klasy. Lepsze poznanie rzeczywistych stosunków panujących w klasie jest możliwe przede wszystkim w warunkach nieformalnego życia klasy, w naturalnych sytuacjach. W formalnych sytuacjach życia klasowego nawet najbardziej planowa, systematyczna i długotrwała obserwacja nie pozwoli uzyskać właściwego obrazu rzeczywistych stosunków społecznych w klasie szkolnej. Aby poznać rzetelnie i szeroko klasę, konieczne jest, aby obok obserwacji posługiwać się innymi, dodatkowymi technikami poznawania klasy jako grupy społecznej. Możliwie dokładnie i stosunkowo szybko można poznać stosunki społeczne (interpersonalne) w klasie szkolnej przy zastosowaniu technik socjometrycznych. Techniki te są częścią składową tzw. socjometrii, czyli nauki zajmującej się ilościowym mierzeniem właściwości psychicznych cechujących grupę jako całość oraz stosunkami w niej panującymi (Łobocki). Socjometria swą nazwę, jak również szerokie na ogół zastosowanie przez socjologów, psychologów i pedagogów, zawdzięcza amerykańskiemu psychiatrze J. L. Moreno, który jeszcze w czasie I wojny światowej przeprowadził badania w obozach jeńców wojennych, żeby następnie analizować tę strukturę w klasach szkolnych. Największy rozgłos – jak dotąd – zdobyła socjometria w Stanach Zjednoczonych. W Polsce była mniej znana, ale ostatnio popularność jej stale wzrasta. Pisali na jej temat: A. Molak (w Materiałach do nauczania psychologii tom I), M. Pilkiewicz (w Psychologii Wychowawczej 1962 nr 4, 1963 nr 1 i 2), W. Zaczyński, M. Łobocki. Do najbardziej znanych obecnie technik socjometrycznych należą: technika socjometryczna w ujęciu J. L.Moreno, technika „zgadnij kto?”, plebiscyt życzliwości i niechęci, technika szeregowania rangowego. TECHNIKA SOCJOMETRYCZNA J. L. MORENO Technika ta zasługuje na szczególną uwagę, gdyż pozostałe techniki są w gruncie rzeczy jedynie pewną jej odmianą. Najogólniej rzecz ujmując – badania socjometryczne w ujęciu Moreno polegają na podaniu wszystkim uczniom specjalnie sformułowanych pytań, dotyczących...