Miłość budująca i miłość niszcząca w „Potopie”, „Lalce” i „Nad Niemnem”. Temat miłości można zaliczyć do tematów najczęściej poruszanych w dziełach literackich każdej epoki. Od początku dziejów ludzkich miłość prowadziła do chwil uniesień, wielkich czynów, poświęceń, ale i konfliktów, rozterek i rozpaczy, ponieważ to wielkie uczucie może być odwzajemnione, akceptowane, pielęgnowane, jak również odrzucone i piętnowane. Jest to moc, która zmienia nastawienie bohaterów do świata, ich filozofię, światopoglądy, przekonania, charakter i osobowość. W literaturze znajdziemy wiele opisów tego, w jaki sposób i do czego doprowadziła siła miłości. Mogła być to bowiem moc niszcząca wszystko dookoła, destrukcyjna, jak i budująca, tworząca od podstaw coś wartościowego, niezłomnego i spelnionego. Utwory pozytywistyczne, opisują różne oblicza miłości. Uczucie to było różnie definiowane i przedstawiane. Podobnie odmienne są okoliczności, w jakich rodzi się, rozwija, a pózniej trwa lub konczy każde uczucie. Miłość może być przyczyną przemiany bohatera, jak opisał to w "Potopie" Henryk Sienkiewicz. Andrzej Kmicic z awanturnika, hulaki i lekkoducha zmienia się w godnego naśladowania patriotę. Tę przemianę bohatera można tłumaczyć uczuciem do Oleńki. Zmiana postępowania jest dla Kmicica jedynym kluczem do serca szlachcianki. Ważnym wydarzeniem jest porwanie Oleńki przez Kmicica, a także oświadczyny Wołodyjowskiego. Napastnik rani w pojedynku Kmicica, ale widząc jak bardzo młodzi się kochają, postanawia pomóc w odzyskaniu dobrej reputacji. Po raz kolejny ranny Kmicic znajduje się w Lubiczu gdzie, Oleńka zamierza wstąpić do klasztoru. Kobieta przypadkowo spotyka ciężko rannego w wojnie swego ukochanego Kmicica. Może przebaczyć umierającemu, ale nie chce znać ponieważ w jej oczach, Kmicic jest wrogiem i zdrajca społeczeństwa polskiego, jednak podczas mszy w Upicie ksiądz odczytuje list królewski przywieziony przez Wołodyjowskiego, w którym monarcha rehabilituje Kmicica. Oleńka prosi ukochanego o wybaczenie. Miłość okazuje się na tyle silna, że pokonuje przeciwnosci losu. Andrzej, by potwierdzić swoje uczucie poparte odwaga, ale też , aby oczyścić honor walczy w obronie ojczyzny. Mocą, która go prowadzi jest miłość do kobiety. Miłość staje się natchnieniem, motorem działań i chroniącym talizmanem. Uczucie pobudza najszlachetniejsze cechy charakteru Kmicica. W Lalce ukazany jest przyklad uczucia niszczacego, a raczej zauroczenia Wokulskiego Izabelą Łęcką. Izabela była niedostępna dla oszalałego z miłości romantyka jakim był Wokulski. Czas pokazal, ze kobieta byla tylko...