Unia lubelska

Kwestie unii polsko-litewskiej zostały rozpatrzone na sejmie w Lublinie w 1569r. Zygmunt August zrzekł się praw sukcesyjnych do Litwy na rzecz Korony po swojej śmierci. Zygmunt August dołączył do Polski część ziem litewskich (Podlasie,Wołyń,Kijowszczyznę) aby litwescy magnaci powrócili do sejmu. Sejmy koronny i litewski ostateczny tekst przyjęły 1lipca 1569r. W dokumencie tym zapisano podstawową zasadę , że Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie nie różnią się. Po śmierci Zygmunta Augusta miała nastąpić wspólna elekcja jego następcy. Wspólne prawa i przywileje łączyły szlachtę polską oraz litewską w jeden naród szlachecki. Akt unii lubelskiej mówił jeszcze o tym ,że nad narodem ma być zawsze jedna głowa, jeden pan, jeden któ i ma być koronowany w Krakowie. Że podczas koronowania nowego króla ma on zatwierdzić prawa,przywileje i wolność obojga narodów. Sejmy i rady mają sobie wpsólnie radzić. Obojga narody mają sobie pomagać.

Ruch egzekucyjny

Szlachta kierowała Rzecząpospolitą i uważała państwo za swoje. Niezadowolnie szlachty budziła nieudolna polityka finansowa urzędników królewskich,która doprowadziła do opustoszenia skarbu. Majątki ziemskie nadawał magnatom również Zygmunt Stary. Przekazywanie królewszczyzn było niezgodne z prawem. Jednak dzięki temu władca zdobył przychylność magnatów i przeforsował elekcję i koronację małoletniego królewicza Zygmunta Augusta w 1529r. jeszcze za swojego życia-elekcję vivente rege. Wywołało to niezadowolenie szlachty.W następnym roku pospolite ruszenie zażądało uznania elekcyjności tronu oraz przeprowadzenia reform skarbowych i ustrojowych. Na wzór węgierski nazwano ją rokoszem. Szlachta dążąca do osłabienia wpływów maganterii i kleru utworzyła urch egezkucyjny. Zygmunt Stary i jego następca byli przeciwni postulatom tego ruchu. Król związany z maganterią został jednak zmuszony do zabiegania o poparcie średniej szlachty w czasachwojny o Inflanty. Brak środków na walkę zmusiły do zwołania sejmu w 1562r. w celu uzyskania zgody na nowe podatki. Za przyzwoleniem króla izba poselska mogła uchwalić egzekucję dóbr, zwrot nieprawnie przytrzymywanych królewszczyzn. Urzędnicy mogli zatrzymać tylko 1/5 dochodu z tej królewszczyzny. Resztę musieli przekazać królowi. Czwartą część królewskich dochodów przeznaczono na utrzymanie wojska zwane kwarcianym (ok.3tys. jezdnych i broniło południow-wschodnich granic Rzeczypospolitej). Były sejmy zwoływane w latach 1563-1569 zwane egzekucyjnymi. Egzekucja dóbr doprowadziła do znacznego osłabienia magnaterii.Reformatorzy doprowadzili do unifikacji Korony z Prusami Królewskimi i Mazowszem oraz zawarcia unii lubelskiej, czyli zacieśnienia związku z Litwą. W końcu XVIw. doszło do niekontrolowanego rozdawnictwa dóbr królewskich.