Współczesne miasto kojarzy nam się z wieżowcami, korkami samochodowymi i tłumem mieszkańców, podczas gdy jeszcze w średniowieczu miastem nazywano zamek z okolicznymi osadami, bez dróg i cywilizacji. Tak jak w dziejach ludzkości rozwijały się aglomeracje miejskie, tak w literaturze rozwijały się ich obrazy. Pojawiają się one na tyle często w piśmiennictwie, że zyskały status motywu kulturowego. Sztandarowymi przykładami, które przeszły do historii światowej literatury, są m.in.: Sodoma i Gomora – miasta bezprawia i siedliska przestępców, czy biblijny Babilon, będący symbolem grzechu. Obrazem miast zajmowali się również romantycy, m.in. Adam Mickiewicz, jeden z najwybitniejszych twórców polskiej literatury. W ustępie III części „Dziadów”, powstałej w okresie zaborów, przedstawił on w szczególny sposób obraz Petersburga, stolicy carskiej Rosji. Do grona polskich romantyków, poruszających motyw miasta, dołączył Bolesław Prus, autor długiej i wielowątkowej powieści pt. „Lalka”, gdzie przedstawił wyidealizowany obraz Paryża, jak też Fiodor Dostojewski opisujący mroczne oblicze Petersburga. . „Ustęp” tego dramatu romantycznego wydaje się być jakby autonomiczną częścią dzieła. Mickiewicz umieścił w nim swoje wspomnienia z pobytu w Rosji, w tym również osobiste refleksje na temat despotycznych rządów carskich. Jednym z utworów wchodzących w skłąd „Ustępu” jest wiersz „Petersburg”, w którym poeta przedstawia obraz carskiej stolicy i ocenę rosyjskiego społeczeństwa. Już na początku tego utworu, autor przywołuje czasy świetności starożytnych miast, takich jak Ateny, Rzym i Sparta, które wybudowane zostały z woli boskiej. Miasta te umiejscawiane były w dogodnych i przyjaznych warunkach dla ludzi, którzy żyli w zgodzie z naturą, a pieczę nad nimi sprawowały starożytne bóstwa. Zupełnie inaczej poeta pisze o Petersburgu – miejscu, w którym nie dopatruje się żadnej logiki. Miasto to zostało wybudowane w nieludzkich warunkach, w niesprzyjającym, zmiennym i zimnym klimacie, podobnym do kapryśnych nastrojów cara – despoty, będącym uosobieniem zła. Położenie tego miasta jest niekorzystne, gdyż wzniesione zostało na bagnistych terenach. Ziemia tutaj jest nieurodzajna, a pogoda mroźna i surowa. Rozkaz budowy tego miejsca był wynikiem kaprysu tyrana: Petersburg został wzniesiony nie dla ludzi, lecz ku czci potęgi cara i jego władzy, której symbolem miał być kunszt i przepych architektury. Stolica Rosji wybudowana została również jakby na cmentarzu, kosztem życia i męczeństwa tysięcy ludzi. Pozbawiona została wszelkich pierwiastków narodowych, ponieważ car nakazał...