Nauka historyczna wypracowała różne metody ustalania faktów. Kontrola wiadomości źródłowych i ustalenie na jej podstawie faktów odgrywa ważną rolę w badaniach historycznych. Postępowanie to może być w pełni zastosowane także do sprawdzania wartości faktów zarejestrowanych literaturze przedmiotu. Są różne próby interpretacji faktów źródłowych, przypisywania im różnych ról w dziejach. Ze sprawą ustalania faktów łączy się zasadniczy problem: subiektywizmu i obiektywizmu w nauce historycznej. Badanie historyczne powinno być pozbawione subiektywizmu a nastawione na obiektywne interpretowanie faktów źródłowych, zgodnie z ich rzeczywistą rolą w rozwoju społeczeństwa. Obiektywność badawcza jest uzależniona od jej podstawy metodologicznej, wyrażającej się w określonym sposobie pojmowania procesu dziejowego. Pod pojęciem „metoda badawcza” rozumiemy zasady oraz sposoby systematycznych dociekań w celu poznania obiektywnej rzeczywistości. Wyraz „metoda” pochodzi od greckiego słowa methodos, oznaczającego drogę, która wiedzie do określonego celu. Nauka historyczna nie zna sposobów, które umożliwiałyby sprawdzenie metody badań historycznych ani też kontrolę osiąganych za jej pomocą wyników. Zrozumienie dawnych stosunków może jednak historykowi ułatwiać przyswojenie sobie właściwej oceny współczesności. Lepsze i doskonalsze wyniki w nauce osiąga się przez wykorzystywanie metod badawczych danej dyscypliny oraz różnych jej pokrewnych nauk, przy odtworzeniu określonego problemu. Historyk przy odtwarzaniu dziejów społeczeństwa, posługuje się szeregiem metod badawczych, ułatwiających mu rekonstrukcję procesu dziejowego. Metody naukowe są narzędziami pracy za pomocą, których historyk opracowuje źródła i ustala fakty historiograficzne oraz odtwarza bieg wypadków dziejowych. Do podstawowych metod wykorzystywanych pracy badawczej przez historyka, należą: metoda filologiczna, metoda statystyczna, metoda geograficzna, metoda porównawcza, metoda retrogresywna, metoda genealogiczna. Wszystkie te metody sprowadzają się do stosowania na konkretnym materiale źródłowym prastarych metod: indukcyjnej i dedukcyjnej. Metodę indukcyjną i dedukcyjną zaliczamy do podstawowych metod za pomocą, których historyk ustala fakty. Ustalając fakt na podstawie bezpośrednich informacji a więc wtedy, kiedy mamy do czynienia ze źródłem poświadczonym, mówimy o indukcji. Postępowanie w takim przypadku jest proste. Po odczytaniu informacji źródłowej, którą możemy traktować jako hipotezę, sprawdzamy ją przez nawiązanie do ustaleń autentyczności źródła i wiarygodności informacji w nim zawartej, przy...