„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza to polska epopeja narodowa, powstała w latach 30. XIX wieku, podczas pobytu autora na Wielkiej Emigracji w Paryżu. Napisanie tego dzieła było dla naszego wieszcza formą psychoterapii, w której ogromną rolę odgrywają wspomnienia i reminiscencje (powrót do przeszłości, do „kraju lat dziecinnych”). Miało ono przybliżyć oddaloną ojczyznę i w ten sposób osłodzić gorzkie chwile z życia wygnańczego. Na kartach utworu zaprezentowana została panorama społeczna, bardzo drobiazgowy i szczegółowy opis szlachty w dawnej Polsce, tworzącej bohatera zbiorowego. W Księdze X, zatytułowanej „Emigracja”, czytamy o naradzie, dotyczącej zabezpieczenia losów zwycięzców po walce z Moskalami. Opisane tu zostały układy z Rykowem, kapitanem Rosjan oraz, w końcowej części Księgi, spowiedź i śmierć księdza Robaka. Przytoczony fragment zaczyna się w momencie gdy Rykow opuszcza izbę, ranny bernardyn wzywa szlachtę wojowników a Podkomorzy przemawia do przybyłych. Mówi, że Maciej Chrzciciel, Tadeusz, Konew i Brzytew (bohaterowie bitwy z Rosjanami, przedstawiciele szlachty dobrzyńskiej, zubożałej) opuszczą Soplicowo i uciekną za Niemen, „gdzie ich czeka zastęp narodowy”. Pozostali obciążą całą winą nieobecnych i w ten sposób sprawa będzie rozwiązana. Podkomorzy deklaruje swą pomoc finansową („I ja pieniędzmi, ile zdołam, dopomogę”). W owym fragmencie, ukazany został ogromny patriotyzm Polaków – „Polak (…) bardziej niźli życie kocha kraj rodzinny” oraz zdolność do największych poświęceń w walce o ukochany kraj – „Gotów zawżdy rzucić go, puścić się w kraj świata, w nędzy i poniewierce przeżyć długie lata, walcząc z ludźmi i losem, póki mu śród burzy przyświeca ta nadzieja, że Ojczyźnie służy”. Obraz Polaków, ukazany w „Panu Tadeuszu” możemy poznać także dzięki opisanym tu tradycjom i obyczajom, będącymi czynnikami budujący tożsamość narodową, poczucie solidarności i wspólnoty, kontaminacją dwóch sfer – sacrum i profanum. I tak oto podczas ceremoniału obiadowego, kiedy to do jadalni wchodzą i zasiadają przy stole uczestnicy według „wieku i urzędu” oraz wzajemnie się sobie kłaniają, możemy dostrzec wzajemny szacunek bohaterów. Wspólna modlitwa przed podaniem posiłku świadczy o ich pobożności i religijności. Na znak gościnności pozostaje cały czas otwarta brama Soplicowa. O uszanowaniu tradycji świadczyć mogą obrazy patriotów („Portret Tadeusza Kościuszki”), nadawanie znaczących imion (np. Tadeusz na cześć Tadeusza Kościuszki), wymowa gry Jankiela, czy zegar z kurantem, wygrywający melodię Mazurka Dąbrowskiego. Bohaterowie nie stronią także od rozrywek –...