Bóg, wiara i życie wieczne to najważniejsze wartości w średniowiecznym świecie. Wszystkie strefy życia były podporządkowane dążeniu do zbawienia. Także w literaturze, malarstwie, architekturze i rzeźbie najważniejszy był Bóg, wiara i wszystko co z nią związane. Matka Boska należała do postaci biblijnych przedstawianych bardzo często i w różny sposób. Jej postać miała szczególny status, ponieważ jednocześnie należała do świętej rodziny i była człowiekiem. Wśród wybitnych utworów maryjnych, powstałych w średniowieczu można wymienić „Bogurodzicę” oraz „Lament świętokrzyski”. „Bogurodzica” to najstarszy zachowany polski tekst liryczny. Utwór ma charakter modlitwy, prośby, błagania. Ukazuje nam Matkę Boską jako cudowną, wyrozumiałą pośredniczkę między Bogiem a człowiekiem. Ludzie modlą się do niej o wstawiennictwo, zesłanie potrzebnych łask i wysłuchanie intencji, ponieważ uważają ją za wybrankę Boga, umiłowaną matkę. Maryja zajmuje także szczególne miejsce w planie zbawienia, oprócz tego, że jest pośredniczką między ludźmi a Bogiem, ma możliwość wpływania na przychylność Chrystusa wobec ludzi. Mimo swojej majestatyczności jest osobą bliską ludziom, którzy zwracają się do niej z ufnością, licząc na to, że spełni ich prośby. W tekście pojawia się także Jan Chrzciciel i Jezus Chrystus. Występowanie w utworze tych trzech postaci to motyw deesis- często spotykany w średniowiecznej sztuce. „Bogurodzica” jest utworem, który doskonale odzwierciedla charakter średniowiecza- podniosłość, majestatyczność oraz postać Boga jako najważniejszą wartość. Zupełnie inaczej przedstawiona jest Matka Boża w „Lamencie świętokrzyskim”. Maryja została ukazana tutaj bardziej jako matka opłakująca śmierć dziecka niż jako istota boska. Maryja i jej Syn są tu przede wszystkim ludźmi, a nie świętą i Bogiem. Rozpacz kobiety ma całkowicie ludzki wymiar, jest prosta i pozbawiona jakiegokolwiek dystansu. To matka szuka wsparcia i współczucia u innych matek. Plan Boży, który dopełnia się przez śmierć Jezusa, jest dla niej ciężką próbą, ona cierpi razem z Synem. Ma żal nawet do Archanioła Gabriela, bo obiecywał jej radość, podczas gdy ona czuje tylko ból. „O anjele Gabryjele, Gdzie jest ono twe wesele, Cożeś mi go obiecował tako bardzo wiele, A rzekący: „Panno, pełna jeś miłości!” A ja pełna smutku i żałości; Sprochniało we mnie ciało i moje wszytki kości.” W „Lamencie świętokrzyskim” występuje topos matki boleściwej, czyli motyw rozpaczającej Matki Boskiej tzw. Stabat Mater Dolorosa. Stał się on niezwykle popularny w literaturze i sztuce właśnie ze względu na jego ludzki wymiar. W sztukach...