Czas trwania epoki

a) EUROPA - I poł. XIX w.; za datę graniczną końca romantyzmu przyjmuje się rok 1848 (Wiosna Ludów na Węgrzech), najwcześniej rozwinęła się w Niemczech;

b) POLSKA - za początek epoki przyjmujemy rok 1822 (kiedy to Mickiewicz wydał I tom poezji), koniec kojarzony jest z rokiem 1863 (wybuch powstania styczniowego), datą ważną dla Polski był rok 1830 (wybuch powstania listopadowego).

Ramy polskiego romantyzmu wyznacza przede wszystkim sytuacja polityczna kraju; zniewolony naród od samego początku protestuje przeciwko zaborom, niewoli, walcząc u boku Napoleona w kampanii napoleońskiej, a potem organizując powstania narodowowyzwoleńcze.

Nazw epoki - słowo romantyzm wywodzi się od łac. romanus, które oznaczało pierwotnie nie klasyczną łacinę, potoczny język używany m.in. w literaturze ludowej i tzw. opowieściach o miłości "romansach"; słowo romantyczny znane było powszechnie znacznie wcześniej niż nastała epoka i oznaczało tajemniczy, niezwykły, uczuciowy, sentymentalny.

Wyznaczniki filozoficzne: podstawy filozofii stworzyli myśliciele niemieccy Immanuel Kant, Gotfryd Herder oraz bracia Schlegelowie.

Wyznaczniki romantycznego światopoglądu:

a) pryzmat uczucia nad rozumem np. "Oda do młodości" i "Romantyczność" Adama Mickiewicza,

b) nowe metody poznawania świata poprzez intuicję, wyobraźnię i imaginację np. "Droga nad przepaścią w Czufut-kale" i "Burza" Adama Mickiewicz oraz "Cierpienia Młodego Wertera",

c) protest przeciwko uniwersalizmowi klasycyzmu; powrót do ludowości, oryginalności np. "Oda do Młodości" i "Lilie" Adama Mickiewicza,

d) indywidualizm, np. "Konrad Wallenrod",

e) umiłowanie wolności,

f) fascynacja kulturą ludową i najdawniejszą przeszłością narodu np. "Konrad Wallenrod",

g) fascynacja naturą, żywiołowością, dynamizmem natury,

h) bunt przeciw konwencjom i utartym konwenansom społecznym,

i) apoteoza młodości,

j) poezja staje się najbardziej cenioną dziedziną sztuki, w niej bowiem miał się wyrażać duch narodów,

k) spirytualizm i mistycyzm np. "III cz. Dziadów" i "Kordian".

Przedstawiciele polscy:

1. Mickiewicz Adam (Dziady, Pan Tadeusz, Konrad Wallenrod).

2. Słowacki Juliusz (Kordian, Balladyna).

3. Cyprian Kamil Norwid (poematy i liryki).

4. Zygmunt Krasiński (Nie-Boska komedia).

5. Fredro Aleksander (Zemsta, Śluby panieńskie).

Pojęcia:

a) irracjonalizm - pogląd przeciwstawiający się myśleniu racjonalnemu; eksponujący to co nieracjonalne, wbrew logice, pojmowane poprzez wyobraźnię, imaginacje,

b) tajemniczość - romantycy uwielbiają aurę niezwykłości, niedopowiedzenia; akcja często dzieje się w niezwykłych okolicznościach, w aurze nocy, ciemności; ujawnienie bytów duchowych,

c) ludowość - szczególna fascynacja kulturą, podaniami i pieśniami ludowymi, wiara w przesądy, w życie pozagrobowe, widma i zjawy,

d) spirytualizm - przekonanie o możliwości nawiązania kontaktu z duchami zmarłych,

e) mistycyzm - przekonanie o możliwości nawiązania kontaktu z Bogiem, bóstwem,

f) mesjanizm - termin pochodzi od słowa Mesjasz - Zbawiciel; przypisywanie jednostce lub całemu narodowi roli zbawczej,

g) historyzm - romantycy szczególnie interesowali się historią średniowiecza, najbardziej odległą, tajemniczą, niezwykłą,

h) indywidualizm - podkreślenie ludzkiej wyjątkowości, geniuszu, wybitności; liczy się to co indywidualne, a nie zbiorowość.