Taniec jest częstym motywem w utworach literackich wszystkich epok i w dziełach filmowych. Może być elementem obrzędu, popisem artystycznym lub tańcem towarzyskim. U ludzi pierwotnych wykonywano taniec wojenny na znak rozpoczęcia walki. Z mitów dowiadujemy się, że taniec był jedną z form składania hołdu bogom. Na szczególną uwagę zasługuje tu opis świąt ku czci Dionizosa, wówczas składano mu cześć rytualnym i zarazem erotycznym tańcem.

W średniowiecznej kulturze i literaturze europejskiej dominuje taniec śmierci. Tańczy szkielet lub rozkładające się ciało kobiece z kosą jako oznaką władzy odbierania życia wszystkim ziemskim stworzeniom. Śmierć tańcząc porywa w swój krąg ludzi niezależnie od wieku, stanu majątkowego czy zawodu. Ten taneczny korowód określony w języku francuskim mianem danse macabre miał przypominać człowiekowi o nieuchronności i sprawiedliwości śmierci. Taki obraz śmierci upowszechniony w wiekach od XI do XV wyraża poczucie zagrożenia i bezsilności człowieka wobec trapiących go nieszczęść oraz wskazuje na przemijające wartości życia doczesnego.

Utwór „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią” nawiązuje do średniowiecznego motywu danse macabre. Rozkładające się ciało kobiety z kosą przechwala się swoją siłą, wobec której wszyscy ludzie stają się sobie równi. Śmierć przypomina o przemijaniu i krótkości życia ziemskiego. Życie ziemskie to krótki czas wobec życia wiecznego, pozagrobowego. W tym czasie należy poprawić się moralnie, żeby zasłużyć na zbawienie wieczne i uniknięcia kary w Dniu Sądu Ostatecznego. Śmierć w tym utworze wytyka wady poszczególnym stanom. Zarzuca duchowieństwu świecki tryb życia, szlachcie nadmierne bogacenie się, kobietom niemoralne prowadzenie się, lekarzom brak wiedzy medycznej. Ostrzega wszystkie stany przed karą jaka czeka na grzeszników w Dniu Sądu Ostatecznego.

Reżyser filmu „Pan Tadeusz”- Andrzej Wajda przedstawił obraz tańca narodowego, czyli poloneza. Polonez poprzedza wymarsz wojsk napoleońskich z Litwy, jest niejako memento dla wszystkich Polaków żyjących w I połowie XIX wieku. Odchodzi dawana tradycja, bo Podkomorzy jest „ostatnim, co tak poloneza wodzi”. Taniec narodowy staje się symbolem historii, a uczestniczący w nim ludzie wkroczą w jej świat.

Umieszczenie motywu tańca w Księdze XII jest celowe: podsumowuje on wcześniejsze wydarzenia historyczne, a zarazem ukazuje bohaterów młodego pokolenia, którzy krokiem poloneza przechodzą w następną epokę.

Często stosowany wyraz „ostatni” wskazuje na to, że kończy się epoka szlachty w kontuszach i mijają staropolskie zwyczaje. Polonez w tym filmie Wajdy jest podkreśleniem patriotyzmu szlachty, która marzy o tym, żeby Polska była krajem niepodległym. Jest to taniec pełen powagi, dumy narodowej. Taniec ten uświetnia przybycie do Soplicowa legionistów polskich z Dąbrowskim na czele. Można więc powiedzieć, że polonezem szlachta wyraża swoją radość z powodu przybycia do Soplicowa legionistów z polskimi „orłami na czapkach”.

Inną funkcję pełni motyw tańca w wierszu Kazimierza Tetmajera „Melodia mgieł nocnych nad Czarnym Stawem Gąsienicowym”. Poeta młodopolski podziwia piękno pejzażu Tatrzańskich gór. O nocnej porze patrzy na blask księżyca, spadającą gwiazdę i podziwia tańczące mgły, które pląsają w przestworzach, tańcząc zaglądają w dolinę, gdzie stawy drzemią. Zachowują się jak ludzie, uciszają siebie, żeby nie zbudzić wody w kotlinie, bawią się pierzem, puchem mlecza, rzeczami tak lekkimi jak one same. Podziwiają ćmy z przezroczystymi skrzydełkami. Wznoszą się wyżej blisko księżyca. Są w ciągłym ruchu, wydają dźwięki, słychać melodię mgieł nocnych. Otaczają góry, łączą szczyty tworząc przezroczyste mosty. Taniec mgieł jest symbolem fascynacji człowieka podziwiającego piękno krajobrazu nad Czarnym Stawem Gąsienicowym. Jest to pejzaż górski przedstawiony techniką impresjonistyczną. Blask księżyca, światło gwiazd, promień gwiazdy spadającej to światło padające na elementy przyrody i odbijające się od wodospadów i skał, zmieniające kolorystykę obrazu na kolory tęczy. Prześwietlone mgły stanowią piękny widok, zmienny, nieuchwytny. Ucieczka w Tatry jest próbą ucieczki od kryzysu wszelkich wartości z przełomu wieków XIX i XX, od nastrojów dekadenckich epoki. Kazimierz Przerwa-Tetmajer napisał cały zbiór wierszy zatytułowany „Z Tatr”, w którym opisuje swoje wrażenia i zmienne, nieuchwytne zjawiska przyrody, łączy elementy muzyczne z kolorystyką pejzażu.



Andrzej Wajda w adaptacji filmowej „Wesele” ukazuje różne wersje tańca. Taniec Pana Młodego z Panną Młodą jest symbolem tendencji zawierania małżeństw inteligencji z wiejskimi dziewczętami. Taniec jest krytyką chłopomanii. Taniec wszystkich weselników w weselnej chacie symbolizuje społeczeństwo, a chata- dworek w Bronowicach Małych jest symbolem Polski. Chociaż goście ze wsi i z Krakowa tańczą razem, to jednak widoczna jest odrębność tych dwóch środowisk. Symbolem społeczeństwa uśpionego, niezdolnego do podjęcia walki o wolność ojczyzny jest najważniejszy motyw tańca chocholego. Chochoł przygrywa na skrzypcach, a goście tańczą jak w letargu, jak uśpieni. Dramatyzmu dodają didaskalia dokładnie opisujące taneczny korowód. Jasiek zgubił złoty róg, został mu tylko sznur i nie mógł poderwać weselników do walki o wolność narodu. Złoty róg potrzebny był do dania hasła, które miało być sygnałem do rozpoczęcia walki. Chociaż taniec świadczy o pesymizmie narodu- można doszukać się elementu optymistycznego. Chochoł na wiosnę będzie odrzucony i róże zakwitną, czyli być może w przyszłości dojdzie do zjednoczenia się narodu w walce z zaborcami.

Dramat współczesny „Tango” Sławomira Mrożka kończy się tangiem. Służący Edek przejął władzę w rodzinie Stomila i Eleonory. Zdjął z zabitego Artura marynarkę i włożył ją na siebie i zaczął tańczyć tango z Eugeniuszem. Taniec ten i banalna melodia ukazują, kto będzie dominował w nowej polskiej rzeczywistości i w jakim rytmie będzie ona wirować.

Prymitywny parobek posiada krzepką siłę fizyczną, silny cios i dużo sprytu. Zabija Artura, który chciał w domu wprowadzić dawne, tradycyjne porządki. Przejął w rodzinie władzę nad właścicielami domu. Receptę na władzę widzi w wydawaniu rozkazów.

Eugeniusz jako przedstawiciel dawnego pokolenia rodziny z tradycjami musiał słuchać silnego parobka. Składa mu hołd, wykonuje rozkazy Edka. Symbolem tego posłuszeństwa jest zdjęcie butów i taniec, który urasta do rangi ważnego znaku teatralnego. W rytmie banalnego tanga porusza się szeroko rozumiane współczesne społeczeństwo. Nie chodzi tu o walkę z zaborcą, bo Polska stała się wolna od zaborów w 1918 roku, tylko o bezideowe społeczeństwo współczesne, w którym dominują rządy silnej ręki, takiej, którym jest prymitywny, chamski i prostacki Edek. Można interpretować taniec jako zwycięstwo rządów totalitarnych.

Taniec w literaturze i filmie pełni takie funkcje które służą do podjęcia konkretnej problematyki w dziele literackim bądź filmowym.

W średniowiecznym utworze taniec śmierci dotyczy ważnych problemów egzystencjalnych życia i śmierci. Taniec jest w swojej wymowie zgodny z ideologią tej epoki czyli z teocentryzmem. Bóg jest w centrum świata i najważniejszą wartością. Taniec uczy jak zasłużyć swoim życiem na szczęście w życiu pozagrobowym, przypomina, że człowiek może w każdej chwili umrzeć, powinien być przygotowany do śmierci.

Filmowa adaptacja epopei Mickiewicza eksponuje na ekranie taniec narodowy, podkreślający sytuację polityczną Polski pod zaborami i symbolizuje pragnienie narodu, który chce walczyć o wolność.

Tańczące mgły zostały przedstawione tak jakby były ludźmi poznającymi tajniki przyrody. Mgły rozmawiają, przemieszczają się z miejsca na miejsce, tańczą poznając tajniki przyrody, odkrywają piękno Tatr. W okresie Młodej Polski Tatry były podziwiane, odkrywane jako miejsce, w którym można zapomnieć o pesymistycznych nastrojach dekadentyzmu, kryzysu wszelkich wartości.

Taniec w „Weselu” zekranizowanym przez Andrzeja Wajdę to lekcja historii zniewolonego narodu marzącego o walce z zaborcą, ale jeszcze nieprzygotowanego bo nie potrafiącego się zjednoczyć. Chocholi taniec symbolizuje ten sen o potędze i wolności.

Tango w dramacie współczesnym dotyczy bezideowej rodziny i całego społeczeństwa zniewolonego przez totalitarne rządzenie krajem i współczesnym społeczeństwem. Społeczeństwo uległo brutalnym siłom Eka.

Motyw tańca jest bardzo częsty w literaturze i filmie, mówimy, że ma charakter konwencjonalny. Jest to motyw obiegowy, wędrowny, powtarzający się w każdej epoce.