I WOJNA ŚWIATOWA – PRZYCZYNY, PRZEBIEG I SKUTKI /1914-1918/ PP

1. Geneza wojny:

A/ Powstanie 2 przeciwstawnych bloków militarnych i ich cele:

TRÓJPRZYMIERZE:

-Niemcy – dążyły do nowego podziału kolonii, chciały wzmocnić swoją pozycje ekonomiczną;

-Austro-Węgry : chciały wpływów na Bałkanach

-Włochy

TRÓJPOROZUMIENIE

-Francja – dążyła do odzyskania ziem utraconych na rzecz Niemiec /Alzacja i Lotaryngia/, chciała zachować wpływy w Afryce /Maroko/

-Rosja – chciała wpływów na Bałkanach i otwarcia cieśnin czarnomorskich

-Anglia – chciała utrzymać mocarstwową pozycję na morzach i w koloniach

C/zbrojenia niemieckie przed wybuchem wojny

D/ Sytuacja na Bałkanach, „kocioł bałkański”

-upadek znaczenia Turcji, powolny rozpad imperium

-1908 r. – kryzys bośniacki: Austro-Węgry przyłączyły Bośnię i Hercegowinę , godziło to w interesy Rosji i Serbii, były jednak za słabe aby interweniować. II Rzesza poparła Austro – Węgry.

-I i II wojna bałkańska,

E/ 28 VI 1914 r. serbski student, członek terrorystycznej organizacji Czarna Ręka, Gavrilo Princip zastrzelił w Sarajewie następcę tronu Austro – Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga. Austro- Węgry wystosowały wobec Serbii ostre, trudne do przyjęcia ultimatum. Poparcie Rosji skłoniło Serbię do jego odrzucenia. Miesiąc później Austro- Węgry wypowiedziały wojnę Serbii. W ciągu kilku dni wiele państw wypowiedziało sobie wojnę.

2.W czasie działań wojennych powstały 2 strony walczące: państwa ententy /początkowo WB, Francja i Rosja/i centralne /najpierw Niemcy i Austro – Węgry/

3. Front zachodni.

A/ 1914 r.

-wg Niemców działania wojenne miały przebiegać zgodnie z planem Schlieffena /”wojna błyskawiczna”/, który realizował gen. Moltke: Niemcy uderzą poprzez Belgię na Francję, pokonają ją w parę tygodni, a następnie uderza na Rosję,

- Niemcy zajęli neutralną Belgię i wkroczyli do Francji; w bitwie nad Marną Niemcy ponieśli klęskę – tak załamał się plan wojny błyskawicznej. Rozpoczęła się wojna pozycyjna

-po stronie ententy stanęły: Serbia, Japonia, Belgia

-do wojny po stronie państw centralnych włączyła się Turcja

b/ 1915 r.

-Włochy przystąpiły do wojny po stronie ententy

-zatopienie przez Niemców brytyjskiego statku „Lusitania” /zginęło wielu Amerykanów/

-bitwa pod Ypres, użycie gazów bojowych

-cd walk pozycyjnych

-do wojny po stronie państw centralnych włączyła się Bułgaria

c/ 1916 r.

-bitwa pod Verdun, nad Sommą,

d/ 1917 r.

-Niemcy ogłosili nieograniczoną wojnę podwodną, odtąd zatapiali statki państw neutralnych i pasażerskie

-przystąpienie USA i Grecji do wojny po stronie ententy

e/ 1918 r.

-nieudana ofensywa Niemiec nad Marną

-rozpad imperium Habsburgów

-11. 11 – podpisanie aktu rozejmowego w lasku pod Compiegne; Niemcy zobowiązywali się ewakuować swoje wojska z Belgii, Francji , Alzacji i Lotaryngii, zwolnić jeńców wojennych, zapłacić reparacje wojenne,

4. Front wschodni.

A/ 1914 r.

-Rosja zaatakowała Prusy Wschodnie /Niemcy/, poniosła kleske w bitwie pod Tannenbergiem

-zwycięstwa Rosji nad Austro- Węgrami, zajęcie Galicji

b/ 1915 r. :klęska Rosji w bitwie pod Gorlicami, ukształtowanie się frontu na linii Zatoka Ryska – Rumunia

c/1917 r. : rewolucje w Rosji

5. Skutki wojny:

-klęska państw centralnych

-śmierć ok. 10 mln żołnierzy

-ogromne zniszczenia

-nowa technika wojenna: czołgi, karabiny maszynowe, granaty, samoloty, łodzie podwodne, gazy bojowe

-trudności w przestawieniu na gospodarkę pokojową, bezrobocie

-wzrost nastrojów rewolucyjnych w wielu krajach /Rosja, Niemcy, Włochy/,

-powstanie nowych państw: Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Polska, Czechosłowacja, Austria, Węgry, Jugosławia, Irlandia

T. Rewolucje w Rosji w 1917 r.

1.Przyczyny:

-kryzys gospodarczy będący skutkiem udziału w wojnie milionów ludzi, oderwanie ich od stanowisk pracy, zmniejszenie powierzchni ziemi uprawnej – niedobór żywności

-niezadowolenie z ustroju – absolutyzm Mikołaja II

-ciężkie warunki życia robotników

-klęski na froncie, przestarzałe uzbrojenie, nieudolność dowodzenia

-obniżenie autorytetu dworu carskiego wskutek gorszącej roli Grigorija Rasputina

2. Rewolucja lutowa: wydarzenia rozpoczęły strajki i demonstracje robotników, na ich stronę przeszła część wojska, car abdykował

3. Okres dwuwładzy: Rząd Tymczasowy i Piotrogrodzka Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich

-Rząd Tymczasowy na czele z księciem Lwowem zapowiedział reformy demokratyczne, powszechne wybory do Konstytuanty, ogłosił amnestię dla więźniów politycznych, wolność prasy i zgromadzeń

3. Rewolucja październikowa.

-obrady rozpoczął II Wszechrosyjski Zjazd Rad kontrolowany przez bolszewików; uchwalił on następujące dekrety:

*”Dekret o pokoju” –propozycja natychmiastowego zakończenia wojny

*Dekret o ziemi” - przekazanie ziemi chłopom

*”Deklaracja Praw Narodów Rosji” – uznanie niepodległości narodów dotychczas zajętych

przez Rosję

5. Znaczenie rewolucji październikowej:

-budowa państwa komunistycznego

-terror , wymordowanie rodziny carskiej

-likwidacja wszystkich partii poza bolszewikami

-zawarcie pokoju z państwami centralnymi w Brześciu

-początek wojny domowej w Rosji

wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego

T. Sprawa polska w czasie I wojny św.

1. Orientacje polityczne.

Podział Europy na 2 wrogie obozy i możliwość wojny pomiędzy nimi dał Polakom nadzieję na odrodzenie Polski. Powstały następujące orientacje polityczne:

A/ prorosyjska /endecja/ - zakładano, że w wojnie zwycięży ententa; ziemie polskie zostaną zjednoczone w ramach Rosji i będą posiadały autonomię

B/ proaustriacka, niepodległościowa /PPS, Piłsudski/ zakładał przymierze z Austro –Wegrami i walkę przeciw Rosji; dążono do wywołania zbrojnego powstania w Kongresówce; celem – niepodległość Polski

C/ rewolucyjna /SDKPiL. PPS – Lewica/ - przekształcenie wojny w rewolucję, brak haseł niepodległościowych

2. Polskie formacje wojskowe, ośrodki władzy :

a/ po stronie państw centralnych:

-w VIII 1914 r. I Kompania Kadrowa wyruszyła z Krakowa na ziemie zaboru rosyjskiego, aby wywalać tam powstanie – akcja zakończyła się fiaskiem

-w Krakowie powstały Legiony Polskie, w skład których wchodziły 3 brygady; dowódca I Brygady został Piłsudski

-na terenie Królestwa Piłsudski utworzył Polską Organizację Wojskową, jej celem była zbrojna walka o niepodległość

-Piłsudski i część legionistów odmówiła przysięgi na wierność państwom centralnym, zostali internowani, a Piłsudskiego osadzono w twierdzy w Magdeburgu

b/ po stronie ententy:

-Legion Puławski

-utworzenie Armii Polskiej /”Błękitna Armia”/ we Francji, dow. Józef Haller

-w 1917 r. powstał komitet Narodowy Polski /Dmowski, Paderewski// z siedzibą w Paryżu; ententa uznała go za oficjalne przedstawicielstwo państwa polskiego

3.W 1917 r. w Warszawie powołano /przez Niemców i Austriaków/ Radę Regencyjna jako najwyższą władzę.

4. Sprawa polska w polityce wielkich mocarstw.

A/ deklaracje wojskowe 3 mocarstw w pierwszych dniach wojny- ich celem było pozyskanie Polaków do swoich armii

B/Akt 5 XI 1916 r. – Wilhelm I i Franciszek Józef I zapowiedzieli powstanie „samodzielnego państwa polskiego” sprzymierzonego z państwami centralnymi; państwo to powstałoby z Kongresówki ; celem zaborców było pozyskanie polskiego rekruta

C/oświadczenia prezydenta T. Wilsona z 1917 i 1918 r. o powstaniu niepodległej Polski / „Powinno zostać stworzone niepodległe państwo polskie, obejmujące terytoria zamieszkałe przez ludność polską i któremu musi zostać zapewniony wolny dostęp do morza”./

D/ „Odezwa do narodu polskiego” Piotrogrodzkiej RDR i Ż uznawała prawo Polski do niepodległości

E/ Rząd Tymczasowy zapowiedział stworzenie niepodległej Polski związanej z Rosją

F/ „Deklaracja Praw Narodów Rosji” – podkreślała prawo narodów do samostanowienia

G/ anulowanie traktatów rozbiorowych przez Rosje Radziecką

5. Sprawa polska w traktacie wersalskim.

Polskę na konferencji w Wersalu reprezentowali I. Paderewski i R. Dmowski. W sprawie polskich granic podjęto następujące decyzje;

-Polska uzyska pomorze Gdańskie i Wielkopolskę

-na Górnym Śląsku, Warmii, Mazurach i Powiślu przeprowadzone będą plebiscyty, które zdecydują o przebiegu granicy

-Gdańsk zostanie wolnym Miastem

-Polska musi podpisać tzw. mały traktat wersalski, który dotyczy ochrony mniejszości narodowych