Materiał pomocniczy

Katalog praw i wolności zapisany w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

Katalog praw i wolności człowieka zawartych w tym dokumencie jest kompromisem,

jaki osiągnęła społeczność międzynarodowa, a w preambule uzasadniono, dlaczego

taki katalog musiał powstać. W 30 artykułach zostały zapisane prawa i wolności

człowieka, które uważa się za podstawowe.

Prawa osobiste:

Art. 3 – prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego;

Art. 4 – wolność od niewolnictwa;

Art. 5 – wolność od tortur, okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania;

Art. 9 – wolność od arbitralnego aresztowania, zatrzymania lub wygnania z kraju;

Art. 10 i 11 – prawo do rzetelnego procesu sądowego;

Art. 12 – prawo do prywatności i rodziny;

Art. 13 – wolność poruszania się;

Art. 16 – prawo do zawarcia związku małżeńskiego;

Art. 18 – wolność myśli, sumienia i wyznania;

Art. 19 – wolność posiadania, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania

informacji; wolność do posiadania poglądów i swobodnego ich wyrażania.

Prawa polityczne i obywatelskie:

Art. 14 – prawo do azylu;

Art. 15 – prawo do posiadania obywatelstwa;

Art. 20 – wolność zgromadzania i stowarzyszania się;

Art. 21 – prawo do uczestniczenia w rządzeniu swym krajem oraz prawo równego

dostępu do służby publicznej;

Prawa ekonomiczne:

Art. 17 – prawo do posiadania własności;

Art. 23 – prawo do pracy;

Art. 26 – prawo do nauki.

Prawa socjalne:

Art. 22 – prawo do ubezpieczeń społecznych;

Art. 24 – prawo do urlopu i wypoczynku;

Art. 25 – prawo do ochrony zdrowia i opieki społecznej.

W dokumencie tym zapisano również klauzule generalne stanowiące nakazy dla

wszelkiej władzy. Dotyczą one uznania przez władzę:

Art. 1 – równości wszystkich pod względem ich godności i ich praw;

Art. 2 – praw i wolności każdego „bez względu na jakiekolwiek różnice rasy, koloru,

płci, języka, wyznania, poglądów politycznych i innych, narodowości, pochodzenia

społecznego, majątku, urodzenia lub jakiegokolwiek innego statusu...”;

Art. 6 – prawa każdego człowieka do jego osobowości prawnej;

Art. 7 – równości wszystkich wobec prawa i jednakowej ochrony prawnej;

Art. 8 – prawa każdego do skutecznych środków odwoławczych.

Art. 27 dotyczy prawa do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym

społeczeństwa, do uczestniczenia w postępie nauki i korzystania ze sztuki.

W art. 29 jest mowa o obowiązkach, jakie ma każdy człowiek wobec społeczeństwa,

bez którego niemożliwy jest swobodny i pełny rozwój osobowości człowieka. Zawiera on

również ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności człowieka, które są ustalone

przez prawo.

W art. 28 podkreślono, że każdy człowiek jest uprawniony do takiego porządku

społecznego i międzynarodowego, w którym prawa zawarte w niniejszej Deklaracji

mogą być w pełni realizowane.

Ostatni artykuł (art. 30) zabrania obalenia któregokolwiek z praw czy wolności

zawartych w niniejszej Deklaracji.