Koncepcja Strategicznej Obrony i Bezpieczeństwa Członków Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego przyjęta przez szefów państw i rządów w Lizbonie w dniach 19 – 20 listopada 2010 roku to kolejna w historii Organizacji Paktu Północnoatlantyckiego strategia działania Sojuszu. Już sam podtytuł „Aktywne zaangażowanie, nowoczesna obrona” sugeruje, że strategia jest odpowiedzią na wyzwania, jakim w XXI wieku NATO musi stawić czoła.

Szefowie państw i rządów Sojuszu podkreślają w niej wolę odgrywania przez NATO zasadniczej roli w zapewnieniu wspólnej obrony i bezpieczeństwa. Jednocześnie są oni świadomi, że aby osiągnąć te cele Organizacja nie może stać w miejscu. Dlatego też konieczne jest wyznaczenie kierunku ewolucji Sojuszu w celu zapewnienia efektywności jego działań.

W trzydziestu ośmiu artykułach podzielonych na części odpowiadające priorytetom ustalonym przez członków Organizacji w stolicy Portugalii odnajdujemy wizję funkcjonowania NATO w XXI wieku.

Pierwsza część skupia się na zadaniach, jakie stoją przed Sojuszem oraz na zasadach stanowiących fundament działalności NATO. Istotą i niezmiennym celem Organizacji jest zagwarantowanie wolności i bezpieczeństwa członków po obu stronach Atlantyku z wykorzystaniem politycznych i wojskowych środków, uwzględniając jednocześnie zapisy Karty NZ oraz Traktatu Waszyngtońskiego. W celu obrony zasad wolności jednostki, demokracji, praw człowieka i praworządności Sojusz będzie kontynuował realizację obrony zbiorowej, zarządzania kryzysowego, a także bezpieczeństwa kooperatywnego.

W części „Środowisko bezpieczeństwa” strategia wymienia i opisuje współczesne zagrożenia dla państw NATO, którymi są:

• proliferacja broni nuklearnej i innej boni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia

• terroryzm

• brak stabilności lub konflikt poza granicami NATO

• ataki cybernetyczne

• ataki na drogi tranzytowe

• nowe trendy technologiczne, np. rozwój broni laserowej

• ograniczenia w dziedzinie środowiska naturalnego i zasobów takie, jak zmiany klimatu

Podkreślenie obronnego charakteru NATO i znaczenia odstraszania jako zasadniczego elementu całościowej strategii stanowią istotę kolejnej części Koncepcji Strategicznej. Gwarancją bezpieczeństwa sojuszników są siły nuklearne NATO. O tym, że Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego jest sojuszem obronnym świadczy oświadczenie państw, w którym członkowie deklarują, że nie traktują żadnego państwa jako wroga.

Sojusznicy, odwołując się do doświadczeń NATO z operacji w Afganistanie czy na Bałkanach, określają kolejny cel organizacji, jakim jest bezpieczeństwo przez zarządzanie kryzysowe. Państwa członkowskie chcą gasić zarzewia konfliktu, a w razie gdyby przerodziły się w realne wojny uczestniczyć w stabilizowaniu sytuacji poprzez prowadzenie operacji wojskowych w rejonie. NATO chce uczestniczyć wraz z innymi podmiotami międzynarodowymi w procesie zapewnienia stabilności na terytorium, gdzie prowadzone były walki.

Choć Koncepcja Strategiczna wyraźnie mówi, że tak długo jak istnieć będzie broń nuklearna, NATO pozostanie sojuszem nuklearnym, to jednocześnie Organizacja nie odżegnuje się od dążeń do kontroli zbrojeń, rozbrojenia i nieproliferacji. Szczególną uwagę dokument poświęca roli Rosji w procesie redukcji broni nuklearnej, uzależniając dalsze kroki od postawy Kremla.

Państwa członkowskie Sojuszu wyraźnie deklarują w Koncepcji chęć przyjęcia w swoje szeregi tych państw Starego Kontynentu, które nie tylko opierają się na wartościach demokratycznych, ale także zdolne są do wzięcia na siebie odpowiedzialności i zobowiązań wynikających z członkostwa w NATO.

Czynnikiem, który również decyduje o skuteczności działań NATO jest współpraca z państwami oraz organizacjami na całym świecie. Wśród nich Koncepcja wymienia Organizację Narodów Zjednoczonych, Unię Europejską oraz Rosję. Sojusz podkreśla rolę współpracy w ramach Euroatlantyckiej Rady Partnerstwa, Partnerstwa dla Pokoju, Dialogu Śródziemnomorskiego oraz Stambulskiej Inicjatywy Współpracy, a także uwzględniając euroatlantycką orientację oraz aspiracje Gruzji i Ukrainy współdziałanie z nimi w ramach specjalnych komisji.

Państwa członkowskie zebrane w Lizbonie były świadome, że NATO potrzebuje reform tak, aby móc sprostać wymienionym wcześniej wyzwaniom. Dlatego też Koncepcja wspomina o wystarczających zasobach finansowych, ludzkich i wojskowych oraz sposobach, które zapewniają efektywną realizację wyznaczonych celów.

Zadania, zagrożenia oraz pomysły na to jak Organizacja ma funkcjonować w XXI wieku służą jednemu nadrzędnemu celowi, który sformułowany jest w ostatnim fragmencie Koncepcji: NATO ma być najbardziej skutecznym sojuszem polityczno – wojskowym na kuli ziemskiej.