W polskiej lieraturze pozytywistycznej częstym tematem była sprawa Żydów zamieszkujących państwo Polskie. Asymilacja ich z Polakami była jedną z zasadniczych kwestii poruszanych przez pozytywistów. Opowiadali się oni po stronie Żydów mimo nienawiści i szerzonego antysemityzmu. W swoich dziełach poeci próbowali zwalczać nietolerancję względem uznawanej za typowo niższą klasę mniejszość żydowską. Związane było to między innymi z brakiem chęci zapoznania się z kulturą, tradycją, izolowaniu od społeczeństwa polskiego. Uprzedzenie wynikające ze stereotypowego myślenia o narodzie żydowskim wykluczało go z pełnoprawnego życia na terenie Polski. Często byli prześladowani, bici tylko z powodu pochodzenia. Wykształcenie, zawód, majątek nie miał już w tej kwestii znaczenia. Cechują się zaradnością, oszczędnością w wyniku czego oskarżano ich za oszustwo z powodu posiadania pieniędzy.

W przytoczonym fragmencie noweli ,, Mendel Gdański '' Maria Konopnicka ukazuje stosunek obywateli do narodu żydowskiego. Zegarmistrz jest typem człowieka lekkomyślnego, niesprawiedliwego. Mimo tego, iż zna Mendla od dawna, a mianowcie od dwudziestu siedmiu lat i wie, że jest osobą uczciwą , a na cały swój dobytek ciężko pracował własnymi rękoma, traktuje go jako obcą osobę, podstępnego żyda, który jak każdy ma swoje wykręty. Nieprzemyślanie mówi w sposób obraźliwy i upokarzający, co wynika ze stereotypowego myślenia na ich temat. Podstawowym zarzutem jaki stawia zegarmistrz jest pochodzenie : ,,Za to, że Żyd''. Jest to jedyny argument jakiego używa. Starzec oburzony postawą przyjaciela, broni się tym, że kultura w jakiej jest wychowany nie powinna czynić go gorszym. Nie sądził, że może to mieć takie znaczenie. W zasadzie poza religią nic innego ich nie różni. ,, Pada na nich ten sam deszcz, ten sam wiatr wieje w twarz ''. Twierdził, że: ,,Uczciwym Żydem być jest piękna rzecz”. Cała ta sytuacja z biciem żydów zmienia jego stosunek do ojczyzny i traci w nią wiarę. Mimo tego, że od urodzenia mieszka w kraju, uważa się za pełnomocnego obywatela Polski zostaje osądzony. Dodatkowo na swoim utrzymaniu ma wnuka, dba o jego wykształcenie, aby w przyszłości nie musiał wstydzić się tego, że jest żydem. Chce go wychować na wartościowego człowieka. Zegarmistrz przyznaje poniekąd rację wypowiedzi starca, mając wciąż na uwadze swoją wyższość. Jednakże w praktyce ciężko zmienić poglądy całego społeczeństwa.

Natomiast w swoim artykule ,, O Żydach i kwestii żydowskiej '' Eliza Orzeszkowa postanawia również walczyć z antysemityzmem. Apeluje o porzucenie fałszywego wizerunku Żydów jaki jest powszechnie uznany. Osoba wypowiadająca się na temat kwestii żydowskiej stawia się w ich obronie. Kie