KONTEKST WNIOSKU

Podstawa i cele wniosku

Realizacja kluczowych celów unijnej polityki energetycznej – konkurencyjności, stabilności i

bezpieczeństwa dostaw – wymaga szeroko zakrojonych działań w zakresie modernizacji

i rozbudowy europejskiej infrastruktury energetycznej oraz transgranicznych połączeń

międzysystemowych sieci.

Z tego względu w komunikacie Komisji w sprawie priorytetów w odniesieniu do

infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie1, przyjętym dnia 17 listopada

2010 r., wezwano do opracowania nowej unijnej strategii w sprawie infrastruktury

energetycznej, aby koordynować i optymalizować rozwój sieci w skali całego kontynentu.

W komunikacie potwierdzono w szczególności konieczność przeglądu dotychczasowej

polityki dotyczącej transeuropejskich sieci energetycznych (TEN-E) i ram finansowania.

Tego rodzaju nowa polityka ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia solidarności między

państwami członkowskimi, pełnego wdrożenia wewnętrznego rynku energetycznego

i połączenia regionów odizolowanych, stworzenia alternatywnych dróg dostaw lub przesyłu

i źródeł energii oraz dla rozwoju odnawialnych źródeł energii i ich konkurencyjności wobec

źródeł tradycyjnych, na co wskazano na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011

r.

Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja przyjęła komunikat „Budżet z perspektywy »Europy

2020«” dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych (2014-2020)2, w którym

proponuje się stworzenie instrumentu „Łącząc Europę” w celu wspierania pełnego wdrożenia

priorytetowej infrastruktury energetycznej, transportowej i cyfrowej w ramach jednego

funduszu w kwocie 40 mld EUR, z której 9,1 mld EUR przeznaczono na energetykę3.

W niniejszym wniosku określono przepisy dotyczące terminowego rozwoju i

interoperacyjności transeuropejskich sieci energetycznych, aby osiągnąć określone w

Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej cele polityki energetycznej i zapewnić

funkcjonowanie wewnętrznego rynku energii i bezpieczeństwo dostaw w Unii, wspierać

efektywność energetyczną, rozwój nowych i odnawialnych form energii oraz wzajemne

połączenia między sieciami energetycznymi.

Niniejsze rozporządzenie ma w szczególności na celu pełną integrację wewnętrznego rynku

energii, między innymi poprzez zapewnienie, że żadne państwo członkowskie nie będzie

odizolowane od sieci europejskiej, przyczynia się do zrównoważonego rozwoju i ochrony

środowiska, gdyż umożliwia Unii realizację do 2020 r. celów takich jak obniżenie o 20 %

emisji gazów cieplarnianych4, podniesienie o 20 % efektywności energetycznej i zwiększenie

1 COM(2010) 677.

2 COM(2011) 500/I wersja ostateczna i COM(2011) 500/II wersja ostateczna (Poszczególne dziedziny

polityki).

3 Wszystkie kwoty podano według cen obowiązujących w 2011 r.

4 30 % w sprzyjających warunkach.

PL 3 PL

do 20 % udziału odnawialnych źródeł energii w ostatecznym zużyciu energii, przy

zapewnieniu bezpieczeństwa dostaw i solidarności między państwami członkowskimi.

Poprzez dążenie do realizacji wyżej wymienionych celów niniejszy wniosek przyczynia się

do inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz

przynosi korzyści dla całej Unii Europejskiej pod względem konkurencyjności oraz spójności

gospodarczej, społecznej i terytorialnej.

W tym celu, na okres do 2020 r. i w dalszej perspektywie, w niniejszej inicjatywie określono

ograniczoną liczbę priorytetowych korytarzy i obszarów obejmujących transeuropejskie sieci

elektroenergetyczne i gazowe, a także infrastrukturę przesyłu ropy naftowej i dwutlenku

węgla, w przypadku których działanie na szczeblu unijnym jest najbardziej uzasadnione.

Celem inicjatywy jest więc wdrożenie tych priorytetów poprzez:

– usprawnienie procedur wydawania pozwoleń w celu znacznego skrócenia czasu ich

trwania w przypadku projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania

oraz w celu zwiększenia udziału społeczeństwa w realizacji takich projektów i jego

akceptacji dla nich;

– uproszczenie regulacji dotyczących energetycznych i gazowych projektów będących

przedmiotem wspólnego zainteresowania poprzez alokację kosztów w zależności od

zapewnianych korzyści, przy zachowaniu adekwatności dopuszczalnej stopy zwrotu

do ponoszonego ryzyka;

– zapewnienie realizacji projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania

poprzez udostępnienie koniecznego wsparcia rynkowego i bezpośredniego wsparcia

finansowego UE. W tej drugiej kwestii wniosek określa podstawę dla

kwalifikowalności projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania do

pomocy finansowej UE w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, który jest

przedmiotem odrębnego wniosku ustawodawczego.

W programie prac Komisji na rok 2011 wniosek ma status priorytetu strategicznego.

Kontekst ogólny

Wyzwanie polegające na wprowadzeniu połączeń międzysystemowych i dostosowaniu naszej

infrastruktury energetycznej do nowych potrzeb jest sprawą istotną, pilną i dotyczącą

wszystkich sektorów energetyki.

Sieci elektroenergetyczne należy udoskonalać i modernizować, aby sprostać rosnącemu

popytowi na energię elektryczną wynikającemu z radykalnego przesunięcia w całym łańcuchu

wartości energii i koszyku energetycznym. Pilna rozbudowa i modernizacja sieci, między

innymi poprzez autostrady elektroenergetyczne, jest również konieczna w celu stymulowania

integracji rynkowej i utrzymania obecnych poziomów bezpieczeństwa systemu, zwłaszcza w

celu zapewnienia przesyłu i równowagi energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł

odnawialnych, której ilość ma się zwiększyć ponad dwukrotnie w latach 2007-2020.

Realizacja celów UE na 2020 r. w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł

energii nie będzie jednakże możliwa bez zapewnienia większej innowacyjności i

inteligentnych rozwiązań w sieciach, zarówno na poziomie przesyłu, jak i dystrybucji,

zwłaszcza za sprawą technologii informacyjno-komunikacyjnych.

PL 4 PL

Pod warunkiem zapewnienia bezpieczeństwa dostaw gaz ziemny będzie nadal odgrywał

kluczową rolę w koszyku energetycznym UE w nadchodzących dziesięcioleciach, zyskując

znaczenie jako paliwo alternatywne na potrzeby różnych metod wytwarzania energii

elektrycznej. W perspektywie średnioterminowej wyczerpujące się rodzime konwencjonalne

źródła gazu ziemnego oznaczają konieczność dodatkowego zdywersyfikowanego importu. W

przypadku sieci gazu potrzebna jest większa elastyczność odnośnie do systemu gazociągów,

w tym gazociągów dwukierunkowych , zwiększonej pojemności magazynowej i elastyczności

dostaw, z uwzględnieniem skroplonego gazu ziemnego (LNG) i sprężonego gazu ziemnego

(CNG).

Ze względu na rolę ropy w koszyku energetycznym w ciągu najbliższych dziesięcioleci

utrzymanie ciągłych dostaw do pozbawionych dostępu do morza państw członkowskich w

Europie Środkowo-Wschodniej, które są obecnie uzależnione od ograniczonych dróg dostaw,

ma znaczenie strategiczne.

Technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) ograniczyłyby ponadto

na znaczną skalę emisje dwutlenku węgla, pozwalając jednocześnie na wykorzystanie paliw

kopalnych, które pozostaną ważnym źródłem dla wytwarzania energii elektrycznej przez

kolejne dziesięciolecia. Stworzenie w przyszłości transgranicznej sieci do przesyłu dwutlenku

węgla wymaga podjęcia już teraz działań w zakresie planowania i rozwoju infrastruktury na

poziomie europejskim.

W sprawozdaniu dla Rady ds. Energii z czerwca 2011 r.5 Komisja oszacowała łączne

potrzeby inwestycyjne w zakresie infrastruktury energetycznej o znaczeniu europejskim do

roku 2020 na ok. 200 mld EUR:

– około 140 mld EUR na systemy do przesyłu energii elektrycznej wysokiego

napięcia, zarówno lądowe, jak i morskie, na składowanie oraz aplikacji dla

inteligentnych sieci na poziomie przesyłu i dystrybucji;

– około 70 mld EUR na gazociągi przesyłowe wysokiego ciśnienia (prowadzące do UE

i pomiędzy państwami członkowskimi UE), składowanie, terminale

skroplonego/sprężonego gazu ziemnego (LNG/CNG) oraz infrastrukturę zwrotnego

przepływu gazu;

– około 2,5 mld EUR na infrastrukturę transportu dwutlenku węgla.

Wysokość nakładów inwestycyjnych w latach 2011-2020 wzrośnie w stosunku do obecnego

poziomu o 30 % w przypadku gazu i nawet o 100 % w przypadku energii elektrycznej. Takie

wyzwanie inwestycyjne oraz jego pilność w oczywisty sposób wyróżniają infrastrukturę

energetyczną w stosunku do infrastruktury w innych sektorach, zważywszy na fakt, że sieci

energetyczne stanowią warunek wstępny realizacji celów wyznaczonych na 2020 r. w

odniesieniu do energii i klimatu oraz bardziej perspektywicznych celów w odniesieniu do

klimatu.

Do głównych zidentyfikowanych przeszkód, które w świetle założeń dotychczasowego

scenariusza postępowania będą uniemożliwiać takie inwestycje lub opóźniać je znacznie poza

termin roku 2020, należą problemy związane z przyznawaniem pozwoleń (wydłużone i

nieefektywne procedury przyznawania pozwoleń, w połączeniu z oporem społecznym),

5 SEC(2011)755.

PL 5 PL

regulacjami (nieprzystosowanie ram prawnych do realizacji europejskich priorytetów

infrastrukturalnych) i finansowaniem (ograniczone możliwości finansowe operatorów, brak

dostosowanych instrumentów finansowania i odpowiedniego wsparcia).

Obowiązujące przepisy

Ramy TEN-E zostały opracowane i uzyskały swój kształt w latach 90. XX wieku na

podstawie kolejnych wytycznych dla TEN-E i odpowiednich rozporządzeń finansowych. W

wytycznych dla transeuropejskich sieci energetycznych z 2006 r.6 wymieniono ok. 550

projektów kwalifikujących się do uzyskania wsparcia wspólnotowego, dzieląc je na trzy

następujące kategorie: projekty leżące w interesie Europy (łącznie 42), projekty priorytetowe i

projekty będące przedmiotem wspólnego zainteresowania. Projekty te dotyczą wyłącznie

infrastruktury elektroenergetycznej i gazowej. W sprawozdaniu z wdrożenia ram TEN-E

w latach 2007-20097 opublikowanym w kwietniu 2010 r. stwierdzono, iż pomimo

pozytywnego wkładu w realizację pewnych projektów, zaznaczającego ich polityczną

obecność, polityka ta wykazuje brak zawężenia przedmiotu zainteresowania, elastyczności

i podejścia odgórnego koniecznego do uzupełnienia stwierdzonych luk infrastruktury.

Warunki współfinansowania projektów TEN-E, w ramach budżetu na lata 2007-2013

w kwocie 155 mln EUR, określa rozporządzenie w sprawie pomocy finansowej w zakresie

TEN8 przyjęte dnia 20 czerwca 2007 r. Zasoby finansowe i sposób organizacji programu

TEN-E okazały się jednak nieadekwatne w świetle zmiany paradygmatu w kierunku systemu

niskoemisyjnego, a tym samym istotnej ewolucji i inwestycji, jakich wymagać będzie

infrastruktura energetyczna w nadchodzących latach (ograniczony budżet, brak instrumentów

zmniejszających ryzyko, brak finansowania poza UE, niedostateczna synergia z innymi

funduszami unijnymi).

W Europejskim programie energetycznym na rzecz naprawy gospodarczej9, osadzonym

w kontekście kryzysu gospodarczego i finansowego, po raz pierwszy przewidziano znaczne

kwoty jednorazowe (ok. 3,85 mld EUR) na ograniczoną liczbę kwalifikujących się projektów

z dziedziny infrastruktury elektroenergetycznej i gazowej oraz demonstracyjnych projektów

dotyczących morskiej energii wiatrowej i CCS.