ODRODZENIE (RENESANS) * Waga epoki Kultura odrodzenia sprawiła, że Europa wyprzedziła na kilka wieków cywilizacje innych kontynentów (jeszcze w okresie późnych wypraw krzyżowych kultura Arabów, Chińczyków dorównywała kulturze Zachodu, a nawet ją przewyższała) * Ramy czasowe Włochy - od końca XIV do pocz. XVI wieku Europa północna - od końca XV do końca XVI wieku * Geneza – kryzys papiestwa, rozluźnienie więzów scalających papiesko-cesarską Europę (w 1454 roku Turcy zajęli Konstantynopol, a władcy Europy nie potrafili zorganizować kontrofensywy) – rozwój i potęga miast włoskich (bogacenie się kupców, przeznaczanie pieniędzy na rozrywki, sztukę) – powstawanie po okresie rozbicia feudalnego zjednoczonych państw * szacunek dla kultury narodowej, rozkwit języków – rozwój techniki i odkrycia geograficzne – wynalazek druku – odrodzenie i przyswojenie kultury antycznej * Światopogląd humanizm - prąd umysłowy, który rozwinął się na podłożu starożytnej wiedzy o człowieku zawartej w filozofii i literaturze antycznej. W centrum zainteresowania stawia człowieka (średniowiecznej ideologii przeciwstawia słowa przejęte od rzymskiego poety Terencjusza: „człowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce”). Za wzorzec osobowy uznaje człowieka wszechstronnie wykształconego. reformacja - ruch religijny w XVI wieku (za jego początek uznaje się rok 1517 - wystąpienie Marcina Lutra, żądające tłumaczenia Biblii na języki narodowe i zaprzestania odpuszczania grzechów za pieniądze), który doprowadził do powstania kościołów niezależnych od papiestwa. * Związki z antykiem – naśladowanie antycznego ideału piękna – czerpanie z myśli filozoficznej antyku (horacjański ideał życia, kompilacja filozofii stoickiej i epikurejskiej), afirmujący stosunek do życia, zainteresowanie człowiekiem – obecność zjawiska mecenatu – wykorzystywanie w sztuce motywów antycznych * Cechy epoki – antropocentryzm – nawrót do antyku – kult wiedzy – nowy stosunek do Boga (nie jest już istotą karzącą, lecz przyjacielem człowieka) – przywiązywanie wagi do uczuć patriotycznych – elitarny charakter kultury odrodzenia (nie była ona udziałem szerokich mas) – złożoność epoki (obok pisarzy-humanistów działają twórcy osobni, przekraczający własny czas np. Szekspir) Francesco Petrarka – w awiniońskim kościele św. Klary ujrzał kobietę, której poświęcił swe sonety. Nigdy nie poznał jej bliżej – Sonety do Laury opisują nie epizody przygody miłosnej, lecz stany duszy – Petrarka na wiele lat stworzył wzór poezji miłosnej idealizującej kobietę – sonet „Jeśli to nie miłość...” - porównanie zakochanego do żeglarza w czasie...