Kwestionariusz czyli Modlitwa za pewne miasto i przyjaciela to jedna z najbardziej znanych powieści Jiřego Grušy. Obok Mimner aneb Hra o smrďocha (Atmar tin Kalpadotia) wydanej w częściach w latach 1968-1969, potem w samizdacie w 1973 r. i Mistr Panny aneb Ackermann aus Behaim (samizdat 1980 r., Toronto 1984 r.) stanowi jeszcze jedną powieść, którą można uznać za eksperymentalną w jego dorobku pisarskim. Po raz pierwszy została wydana w samizdacie w roku 1976. 1 Pierwsze oficjalne wydanie pojawiło się dopiero w roku 1990. Jiří Gruša otrzymał zakaz oficjalnego publikowania w Czechosłowacji z powodu oskarżenia o szerzenie pornografii w noweli Listy z Kalpadocie, które stały się częścią Mimner.... Za Kwestionariusz... trafił na niecałe trzy miesiące do więzienia, ponieważ powieść uznano za zagrażającą obowiązującemu ładowi społecznemu. Gruša zadebiutował jako poeta tomikiem Torna (1962 r.), w późniejszych latach wydał między innymi takie zbiory poezji jak Právo útrpné (1964 r.) czy Cvičení mučení (1969 r.). Był również uznanym krytykiem literackim oraz tłumaczem literatury niemieckojęzycznej. Po upadku żelaznej kurtyny został dyplomatą w Niemczech i Austrii. Przez krótki czas pełnił funkcję ministra oświaty w rządzie Václava Klausa. Bogaty życiorys Jiřego Grušy ma w pewnym stopniu odwzorowanie w swojej twórczości. Kwestionariusz czyli Modlitwa za pewne miasto i przyjaciela to książka o szukaniu wolności w zrytualizowanej społeczności i bezskutecznej próbie opisania swojego życia za pomocą kilku rubryk. Głównym bohaterem powieści jest Jan Chryzostom Kepka. Tytułowy kwestionariusz osobowy wypełnia w latach siedemdziesiątych jako załącznik do podania o pracę w firmie Granit. Staje się on pretekstem do spojrzenia w przeszłość, opowiedzenia historii swojej rodziny i miasta Chlumec, z którego pochodzi. Czasy, o których mówi Jan Chryzostom, znacznie wybiegają przed moment jego narodzin. W szczegółowy sposób opowiada o momencie swojego poczęcia por. Urodził się dwudziestego ósmego lipca 1 Por. Janousek P., Dějiny české literatury 1945-1989, Praga 2008, tom 4, s. 419.2 1939 roku. Podaje także dokładną godzinę narodzin i układ astrologiczny planet. Co ciekawe, urodził się w piątek, gdy Słońce znajdowało się w domu ósmym, który jest domem śmierci, co jest bezpośrednim odwołaniem do śmierci Chrystusa. Trudno jednak interpretować ten zabieg jako powiązany z refleksją religijną, jest to jedynie wykorzystanie symbolu czytelnego dla wszystkich, bez względu na wyznanie.2 Również matka głównego bohatera w okresie ciąży została przedstawiona w wyraźnym nawiązaniu do Marii...