Autorka „Nad Niemnem” zawarła w swojej pozytywistycznej powieści portrety wielu różniących się od siebie kobiet. Stara się ona ukazać, jak diametralnie różne mogą być postawy kobiet wywodzących się z jednakowej warstwy społecznej i nie tylko. Różnice te wynikają zarówno z całkiem osobistych charakterologii postaci, jak ich przeszłości oraz obecnej sytuacji.

Dobrym przykładem ilustrującym różnorodność postaci kobiecych w utworze jest kontrastowe zestawienie Emilii Korczyńskiej i Marii Kirłowej. Obie kobiety łączy status społeczny, miejsce zamieszkania, wiek, podobna przeszłość oraz fakt posiadania rodziny. Odrębne są natomiast ich poglądy, zajęcia, zainteresowania oraz sposób życia.

Emilia jest bohaterką żyjącą z poczuciem nieszczęścia i braku spełnienia. Brak jej również woli życia, energii i determinacji. Od dłuższego czasu nie umie porozumieć się ze swym mężem Benedyktem, któremu nieustannie wypomina niewystarczające zaspokajanie jej duchowych potrzeb, przez co czuje się samotna i opuszczona. Jej maksymalizm i nadmierny idealizm doprowadzają ją do lenistwa i hipochondrii. Emilia nie zajmuje się też rzeczywistym wychowaniem swoich dzieci, obowiązek ten spoczywa na Marcie Korczyńskiej.

Bierna postawa Emilii kontrastuje z pracowitością Marii Kirłowej. Jest to 34-letnia kobieta, która w swojej codziennej pracy na wsi nie wykorzystuje swojego wykształcenia i wychowania, a mimo to zdecydowanie cieszy się życiem. Jest dobrą, mądrą i pracowitą matką pięciorga dzieci. Jej praca, którą jest zajmowanie się rodzinnym gospodarstwem, oraz wychowanie potomstwa przynosi jej dużo radości i pozytywnej energii. Pomimo iż nie może liczyć na pomoc ze strony swojego męża, wciąż darzy go miłością i akceptuje jego wszelkie przywary, z lenistwem na czele. Maria jest wzorowym przykładem osoby wypełniającej ideały pozytywistyczne: trudni się codzienną ciężką pracą, która przynosi jej zarówno przyjemność jak i zasłużone efekty.